1666 
eens enkele koppelingen van drie en meer slaafjes tot spinnekop- 
achtige complexen. 
Aan het object- en dekglas hebben zich grootere complexen als 
vlokjes vastgezet; daarin kan men nog duidelijk de enkele staafjes, 
soms recht, soms gebogen waarnemen, zoodat ze gelijken op zeewier- 
bundels, zooals men die op het strand vindt. 
Het praeparaat heeft sterke neiging tot het afzetten van zulke vlokken, 
na eenige uren heeft alle beweging opgehouden. Dit behoeft ons niet 
te verwonderen. Neemt men aan, dat de breedtedimensie der deeltjes 
juist aan de grens der ultramikroskopische zichtbaarheid ligt, dan 
moet men die volgens Zsygmoisdi ') (voor metaal-oxjden) op 30 pp 
schatten, de lengte-afmeting zal dus in de orde van 500 pp liggen. 
Bedenkt men, dat de , hoogte der objectkamer tusschen de twee kwarts- 
glazen slechts 1 a 2 p bedraagt, dan zal het niet verwonderen, dat 
de deeltjes niet lang vrij bewegelijk blijven. 
In verband met het thans volgende zij opgemerkt, dat men waar- 
neemt, dat de deeltjes in volkomen willekeurige richtingen in het 
gezichtsveld liggen. 
4. Waarnemingen in liet spleet-ultramikroskoop met kuvette volgens 
Biltz. Lichtbron als boven. Objectief Zeiss Oculair Hüygens 3. 
Ook thans ziet men naast ronde buigingsbéeldjes, die levendig be- 
wegen, lange, trage deeltjes. Maar er vertoont zich een merkwaardig 
verschil: men ziet alleen deeltjes in een stand loodrecht 
op de as van den b e 1 i c h t in gs b un d el met afwijkingen van ten 
hoogste ca. 30°. Deeltjes met hun as parallel aan die van den belich- 
tingskegel zijn niet te zien, evenmin als dezulke, die afwijkingen 
tot ca. 60° daarvan vertoonen. 
Aangezien het niet aannemelijk was, dat onder deze omstandig- 
heden de deeltjes alreeds gericht waren, lag het vermoeden voor de 
liand, dat er een optische reden moest wezen, waarom die deeltjes 
onzichtbaar zijn, die min of meer parallel aan de belichtingsrichting 
liggen (wij zullen den stand dezer deeltjes voortaan sagitaal 
noemen, in tegenstelling met dien der zichtbare, die frontaal liggen; 
de lichtstraal komt nl. recht op den waarnemer toe). Dit vermoeden 
was in overeenstemming met het boven vermelde feit, dat met den 
kardioidkondensor (die alzijdige belichting van het praeparaat ver- 
oorzaakt) de deeltjes in volkomen willekeurige richting gezien werden. 
Ik heb vervolgens het praeparaat waargenomen, terwijl het lang- 
zaam door de kuvette stroomde. Een capillaire uitvloeibuis, die in 
b Kolloidchemie, Leipzig 1912, blz. 11. 
