1668 
geschakelde accnmulatoren gebracht worden. De knvette werd met 
piasticine op een tafeltje geplakt, dat op den (bij deze proeven niet 
gebruikten en dan door een koperen kapje tegen krassen bescherm- 
den) kardioidcondensor stond en dus door de daarbij behoorende 
stelschroef op en neer bewogen kon worden. 
De lichtbundel kon nu binnentreden door het venster v, de waar- 
neming in het mikroskoop geschiedde door het boven de goot ge- 
plaatste dekglas (in de fig. 1 niet geteekend). 
Wanneer nu de kuvette met het sol in geschikte x erdnnning 
gevuld was, zag ik bij sluiting van den elektrischen stroom de 
deeltjes zich frontaal door het gezichtsvmld naar de anode bewegen. 
De oriënteering der staafvormige deeltjes was onmiskenbaar, hoewel 
niet volkomen. De meerderheid ligt volkomen frontaal, er bewegen 
zich enkele in een meer schuinsche]i starid met afwijkingen van ca. 
'J0°, zeldzamer van ca. 20°. 
De oriënteering zou natuurlijk versterkt worden door een grooter 
potentiaalverschil tusschen de electroden te bewerkstelligen. De 
grootere snelheid der beweging en de al spoedig volledige katapho- 
retische opeenhooping van de deeltjes aan de anode bemoeilijkten dan 
echter de waarneming. Daarom werd tot wisselstroom overgegaan, 
die geleverd werd door een kleinen RuMKORFFklos, zooals bij de be- 
paling van het elektrisch geleidingsvermogen van electrolj toplos- 
singen gebruikt wordt. Cottois en Moüton ') hebben nl. waarge- 
nomen, dat een kolloid gedispergeerd deeltje de impulsen van den 
stroom volgt en dus in trilling geraakt tengevolge van een wissel- 
stroom. Inderdaad oriënteerden de staafjes zich nu zuiver frontaal 
en- vertoonden zij zich als lange lichtlijnen, tengevolge van de na- 
beelden van het oog; deze lijnen leikten vaak van de eene zijde van 
den lichtkegel tot de andere. Het gezichtsveld werd zeer verhelderd 
bij het sluiten van den stroom, een verschijnsel, dat op dezelfde 
wijze gewaardeerd kan worden, als wij in § 4 aangaven. 
Opgemerkt dient te worden, dat soms behalve de trillende bewe- 
ging nog een eenzijdige kataphoretische beweging optrad, die een 
beweging veroorzaakte, nu eens van links naar rechts, dan weer 
van rechts naar links, ja soms zelfs dwars door het gezichtsveld. 
Vooral in de eerste oogen blikken na het in werking stellen van 
het induktorium traden zulke storingen nu en dan op. Zij loopen 
parallel met de door Diesselhorst, Freündlich en Leonarut opge- 
merkte anomalien onder gelijke omstandigheden bij hun makrosko- 
pisclie waarnemingen en zijn vermoedelijk toe te schrijven aan lekken 
b Jouni. de Gliim. phys. 4, 365 (1906). 
