1670 
Toevallig is met deze kuvette nog een merkwaardige waarneming 
gedaan. Bij vergissing was eenmaal de voorste platinaelektrode aan 
de buitenvAido. van het voorvenster aangebracht. Bij sluiting van den 
gelijkstroom had nochtans duister worden van het gezichtsveld plaats ; 
bij nadere beschouwing bleek het kon takt als volgt tot stand te 
komen: van die buitenelektrode via den water-immersied nippel (die 
objektief en dekglas verbindt), door een i’eetje tusschen dekglas en 
voorvenster, door het sol naar de achterelektrode. De beweging 
bleek nu meer het karakter van een elektro-endosmotisch proces 
dan van kataphorese te hebben; de nauwe reet tusschen de twee 
glaasjes fungeerde als capillaire opening. Aan eenige vlokjes, die 
blijvend lichtten, kon nl. geconstateerd worden, dat de vloeistof bij 
onderbreking van den stroom weer terugvloeide. Wij hebben hier 
dus toevallig een waarneming bij sagitaal stroomende vloeistof kun- 
nen doen; de uitkomst stemt met de verwachting overeen. 
7 . Het feit van het verdwijnen der buigingsbeeldjes kan ook 
zonder ultramikroskoop waargenomen worden. Het geconstateerde 
feit kan immers ook zoo omschreven worden, dat deeltjes, die met 
hun lengteas parallel aan de verlichtingsrichting liggen, geen resp. 
zeer weinig licht zijwaarts verstrooien. Het TrauALi, verschijnsel 
moet dus bij een sol sterk verschillen, wanneer men het sol aan 
kataphorese onderwerpt, de eene maal met het elektrisch veld parallel, 
de andere maal met dat veld loodrecht op den verlichtingsbundel. 
In een planparallel vat met vierkante horizontale doorsnede werd 
op elke wand een strook tinfoelie gehangen. Twee tegenover elkander 
gelegen bladen waren op gelijke hoogte van een kleine ronde opening 
voorzien, waardoor een lichtbundel kon passeeren. Ik gebruikte als 
verlichtingsbundel dien van het spleet ultra-mikroskoop na verwijdering 
van den achtersten kondensor, het objektief AA (Zeiss). De tin- 
blaadjes werden nu met een kommutator verbonden, die het mogelijk 
maakte, den stroom van een RuHMKORi'F-klos (van wat, grooter type 
dan den in de vorige paragrafen besprokenen) naar willekeur tusschen 
elk paar overstaande tin-electroden te laten gaan. Daarmede bleek nu 
een sterk verzwakken resp. een fel oplichten van den TyiSDALL-kegel 
gepaard te gaan ais men dien waarnam door boven in het vat te kijken. 
Als ,,blanco-proef” werd deze proef met gedistilleerd water, met 
een rood Au sol, met een Fe^O, sel (ook met een drie jaar oude sol 
resp. een,' welke 20 uur op 1C0° was verhit^)) herhaald; in die 
vloeistoffen trad het \-erschijnsel echter niet op. 
Utrecht, Maart 1916. Van ’t HoFF-Laboratorium. 
h Cf. de geciteerde verliandeling uit den feestbundel Elster en Geitel. 
