1682 
Ik heb vroeger reeds beschreven, hoe door een extraprikkel op 
het einde der diastole het gehalveerde rhythme kan worden overgezet 
in het normale. Ik moest dan dezen extraprikkel op een bepaald 
moment der diastole aanwenden om de overzetting te doen gelukken. 
Zoo wendde ik ook bij dit hart in Fig. 1 (bij O) den extraprikkel aan 
tegen het eind der diastole. Als ik den extraprikkel op een vroeger 
tijdstip der diastole had aangewend, dan zou deze öf geen effect 
gehad hebben en dus het gehalveerde rhjthme ongestoord hebben 
laten voortbestaan óf een nog kleinere extrasystole hebben opgeleverd. 
De eerstvolgende impuls zou dan echter later na deze kleinere extra- 
sjstole een systole hebben opgeleverd, die daarom te groot zou zijn 
geworden, om het normale rhythme te laten voortduren. Had ik 
daarentegen den extraprikkel later aangewend, dan zou de extrasystole 
zelf grooter zijn uitgevallen en te groot geworden zijn voor het herstel 
van het normale rhythme. Het gehalveerde rhythme zou dan ge- 
bleven zijn, maar één sinusperiode zijn opgeschoven of ook hart- 
bigeminie kon dan zijn ontstaan zooals in Fig. 3. 
Het is dus wel duidelijk, waarom ik juist op een bepaald moment 
der diastole de kamer moest prikkelen om herstel van het normale 
rhythme te verkrijgen. 
Ook Tigerstedt, Strömberg en Engelmann konden door een extra- 
prikkeling bij hun experimenten op de sinus venosus en hartvenen 
gedurende de diastole een tweemaal zoo snelle frequentie der pul- 
saties bewerkstelligen- Deze onderzoekers hebben dit verschijnsel niet 
kunnen verklaren. Het is wel eigenaardig, dat ook ik zelf in den 
beginne deze rhythme-overzetting alleen vond door extraprikkels op 
een bepaald tijdstip der diastole aangewend. De oorzaak van deze 
overeenkomst — want ik verrichtte in den beginne deze experi- 
menten zonder de onderzoekingen van de voornoemde schrijvers te 
kennen — moeten we wei zoeken in het feit, dat we steeds gewend 
zijn de extraprikkels aan te wenden gedurende de diastole of kort 
daarna, maar allerminst in het eind der pauze en vooral niet van 
de lange pauzen, zooals die bij het gehalveerde rhythme voorkomen. 
En toch is er een 2 '^® moment der hartperiode, waarop men met 
evenveel succes den extraprikkel kan aanwenden, om het normale 
rhythme te herstellen. Als ik n.l. in het laatste deel der pauze of 
in het begin der hoezemsystole na de pauze een extraprikkel aan de 
kamerpunt of ook basis toedien, herstelt zich ook het normale uit het 
gehalveerde rhythme (zie fig. 5 bij 0). Door den extraprikkel ontstaat 
nu een extrasystole, die vrij groot uitvalt. De groote hoogte ervan 
vindt haar verklaring in het feit, dat we nu tegelijkertijd een ver- 
korting van de kamer- en boezemmusculatuur registreeren. Misschien 
