1698 
de wet van Hooke aangenomen wordt, en dus waarschijnlijk ook 
verstrooiing. 
Het is dan ook slechts een schijnbare tegenstrijdiglieid, dat in 
Debue’s eindresultaat de warmtegeleiding niet oo wordt, als men 
daarin « = 1 neemt. Ook in dat geval is n.1. het lichaam niet 
,, ideaal”. Integendeel moet men zeggen, dat zoo’n ideaal lichaam 
ondenkbaar is, daar de elastische bewegingsvergelijkingen op geenerlei 
wijze streng lineair kunnen worden. Dat neemt niet weg, dat men 
toch zeggen kan, dat een werkelijk lichaam bij zeer lage tempera- 
tuur tot een ideaal lichaam nadert. Men zal immers altijd de ver- 
schillende warmte-bewegingen zoo klein kunnen laten worden, dat 
in de bewegingsvergelijkingen de hoogere orde-termen te verwaar- 
loozen zijn. 
Een opmerking, die verder geen verband houdt met de andere 
beschouwingen, die wij hier gegeven hebben, is de volgende. Het is 
principieel verkeerd, de dichtheidsafwijkingen in de volume-elementen 
van een vast lichaam af te leiden uit ’t principe van Boltzmann, 
op dezelfde manier als dit voor een gas door Einstein gedaan is. 
De juiste manier is natuurlijk die met behulp van de trillingswijzen. 
Nu is het bekend hoe in het volkomen vergelijkbare geval van de 
straling beide manieren sterk verschillende uitkomsten geven. De 
uitkomst van de eerste onjuiste, methode heeft men indertijd trachten 
te verklaren met behulp van de lichtquanta. Het verkeerde daarin, 
en dit geldt evenzeer voor het vaste lichaam, ligt niet in het principe 
van Boltzmann zelf, maar in de wijze van toepassen ervan. Neemt 
men n.1. de entropie van het geheel gelijk aan de som van de 
entropieën der deelen, dan impliceert dat het onafhankelijk zijn van 
de waarschijnlijkheden van de toestanden in die deelen, iets dat in 
deze zekei' niet het geval is. De juiste dichtheidsafwijkingen. in 
het vaste lichaam zijn veel kleiner en hebben een andere tempera- 
tuur-afhankelijkheid dan de door Debije gebruikte, 
In verband met wat boven in punt 4 gevonden werd, moet men 
ten slotte zeggen, dat vooral het werken met statische in plaats van 
dynamische dichtheidsafwijkingen zeer verkeerd is. In sommige een- 
voudige gevallen hebben we kunnen aantoonen, dat ook in drie 
afmetingen de laatste geen verstrooiing leveren. Onze conclusie is 
dus, dat het moleculair-theoretische probleem van den warmte-weer- 
stand nog geheel open is. 
9 Zie Epstein, Physik. Zeitschr. XV. 
