1738 
oppervlakte begeeft, wordt met het uitgroeien der amnion holte ven- 
traalwaarts omgebogen en kan dan buiksteel (His) genoemd Avorden. 
Indien een innig verband tnsscdien moeder en vrucht gehandhaafd 
blijft, is de osmotische uitwisseling tusschen moederlijk en foetaal 
bloed intensief genoeg om ook de excretieprod neten op afdoende 
wijze uit de foetale circulatie te verwijderen. Dezen toestand treft 
men o.a. bij Primates aan. Wordt echter het verband minder innig 
of heeft de aanhechting eerst laat plaats, wat gewoonlijk samengaat, 
dan moeten de excretieproducten op de een of andere wijze opge- 
borgen worden, zonder dat zij de amnionholte vergiftigen. Daartoe 
groeit de embryonale nrineblaas, de allantois uit, die nu den hecht- 
steel als geleid ings weefsel gebruikt om zich zoo spoedig mogelijk 
van embryo en amnionholte te verwijderen en de kiemblaasopper- 
vlakte te bereiken, waar toch nog altijd een zekere mogelijkheid 
tot osmotische uitwisseling bestaat. De allantois zal zich nu langs 
de oppervlakte der vruchtblaas uitbreiden en krijgt door het contact 
met de vaten van den hechtsteel naast de exc.retorische functie 
respiratorisehe beteekenis als vaatvoerend vlies. De hier geschetste 
ontwikkelingsgang wordt gesteund door het feit, dat bij vele vormen 
met goed ontwikkelde entodermale allantois in de ontogenesis eerst een 
z.gen. mesodermale allantois (m.i. een rudimentaire hechtsteel) optreedt. 
Ook over den dooierzak of het navelblaasje nog een enkele opmer- 
king. Wij zijn uitgegaan van een geheel uit cellen bestaand, rijkelijk 
dooier bevattend orgaan, zooals dit bij vele Amphibien-embryonen 
aanwezig is. Heeft de vivipariteit tot aanhechting geleid, dan is 
het deponeeren van reserve-materiaal in het ei overbodig geworden, 
en zal dus in den loop der evolutie het dooiermateriaal in massa 
verminderen om eindelijk geheel te verdwijnen. Toch blijft het 
dooierlooze navelblaasje van een zeker gewicht, aangezien in ieder 
geval de haemopoietische functie (zie Hubrecht, 1. c. 1908, p. 84 
en 85) en in sommige gevallen een zekere respiratorisehe resp. niitri- 
tieve functie bewaard blijft, die zelfs tot omphaloide placentatie 
kan leiden (Buideldieren, jeugdige stadiën van het paard). Hoewel 
ik omti-ent dit punt nog niet geheel tot klaarheid ben gekomen, 
ben ik geneigd de mikromphaloïde kiem blaas der Primaten als pri- 
mitief en een macromphaloïde kiemblaas of het optreden van een 
omphaloide placenta als secundair te beschouwen, zonder dat mij de 
oorzaken van deze secundaire vergrooting van het navelblaasje in 
alle gevallen volkomen begrijpelijk zijn. 
Ik stel mij voor, dat bij het uitgroeien der trophoblastblaas voor 
het relatief kleiner wordend navelblaasje twee mogelijkheden open- 
staan. Het kan zich alzijdig van het diplotrophoblast losmaken (in 
