1750 
vonden totalen coëfficiënt L moet dus het deel Z, gehaald worden, 
en dit is mogelijk, omdat men afzonderlijk de som -f Z, kan 
bepalen, nl. door het stelsel zonder bol in den damp te laten schom- 
melen; de bepaling van ó in deze nieuwe omstandigheden (dit is 
dus cfj, + dj) voert dan, alweer met behulp van (28'), tot de kennis 
van Z, 4- Zj. 
Men moet echter bedenken dat Zj voor een bepaalden toestel, 
schommelende in een bepaalde vloeistof, nog geen constante grootheid 
is: die coëfficiënt hangt nog van T en van cf af (zie form. (30) in 
meded. n^ 148^); met Z^ is dit zeker ook het geval (Zj daarentegen 
schijnt voor een bepaalden draad een reëele constante te zijn) ; daaruit 
volgt dat het noodig is, bij de bepaling van Z^ -j- ^ 3 > aan het stelsel 
denzelfden schommeltijd te geven, als bij de bepaling van het geheele 
wrijvingskoppel 4» d.w.z. na verwijdering van den bol moet het 
schommelende stelsel zijn traagheidsrnoment behouden hebben. ®) Dit 
kan men bereiken door den bol te vervangen door een andei-e massa. 
Daarbij mag evenwel de vorm van het in den damp schommelende 
deel niet worden gewijzigd; daarvoor hebben we aan het schomme- 
lende stelsel een losse massa toegevoegd, die door een andere, van 
volmaakt denzelfden vorm, maar nit een dichtere stof vervaardigd, 
vervangen kon worden. Als zoodanig hebben we gebruikt holle 
cylinders (zie fig., >S), de eene van aluminium (dichtheid pj =z 2,72), 
de andere van geelkoper (dichtheid = 8,45'). Het verschil der 
traagheidsmomenten en van deze cylinders moest gelijk zijn 
aan dat van den bol (/C), zoodat, wanneer ZZ en Ri den uitwen- 
digen en den inwendigen straal voorstellen der twee cylinders en A 
hun hoogte, aan de volgende vergelijking voldaan moest worden : 
Door het stelsel in het luchtledige te laten schommelen, kan ook ij afzonderlijk 
worden bepaald ; maar bij onze proeven is de kennis daarvan zonder belang. 
2) Ook de demping zou feitelijk dezelfde moeten zijn, maar dit is per se ónmo- 
gelijk ; het is trouwens van minder belang, omdat de geheele demping toch zwak 
is (de verhouding = — , waar de invloed der demping van afhangt, is bij onze 
uTC 
proeven minder dan 0,01) en de invloed van een wijziging daarvan op L^-\-L^ 
zich bij den beoogden graad van nauwkeurigheid niet doet gevoelen. 
^) Is het traagheidsmoment in beide omstandigheden hetzelfde, dan is dit ook 
wel voor het geval, maar niet voor T (in den damp valt T praktisch met Tq 
samen). De kleine fout, die daarvan het gevolg is, komt echter niet in aanmerking, 
T—T 
omdat het verschil tusschen T en Tq bij onze proeven zeer klein is (>P = — ° 
o 
is minder dan 0,01). Bovendien geldt het hier toch alleen het bepalen van een 
correctie ; wel blijkt die correctie zeer aanzienlijk te wezen (Jg- ongeveer van het 
geheele bedrag), maar de gewenschte nauwkeurigheid bleef toch verzekerd. 
