1751 
i n (i?/ - Ri h = K, = l nis Re^ = 372,5 . 
De constanten der cvlinders waren (in C. G. S. eenli.), voor den 
alunainiurncylinder : 
Ra = 1,744 , Ri= 0,525 , h == 4,42 , m, = 104,4 , K, = 173,2 , 
en voor den geelkoperen cjdinder ; 
Ra = 1,747 , Ri = 0,524 , h = 4,42 , rn^ = 327,6 , 545,0. 
Opdat bij de verwisseling der cylinders niet alleen de inwendige 
wrijving van den draad geen merkbare verandering zou ondergaan, 
maar vooral ook het wringingskoppel AI niet zou veranderen, wat 
eveneens een wijziging van den schommeltijd ten gevolge zou hebben, 
was het ook noodig er voor te zorgen, dat bij de verwijdering van 
den bol de spanning van den draad dezelfde bleef, d.w. z. het ver- 
schil der massa’s en moest gelijk zijn aan de massa van 
den bol ®). Bij het vervaardigen der cjdinders moest dus nog gelet 
worden op de tweede voorwaarde : 
Jt {Ra^ — RiA 0*2“ f*i) = ***', 
waarin, met het oog op den opwaartschen druk der vloeistof, m' 
niet is de ware massa van den bol, maar deze massa verminderd 
met die van de verplaatste vloeistof. 
Aangezien nu de bedoeling was met verschillende vloeistoffen te 
werken, meenden we aanvankelijk, dat het noodig zou zijn geweest 
meerdere stellen van cylinders te laten maken; het bleek echter dat 
dit niet noodig was, en met één enkel stel kon worden volstaan “), 
omdat de wringingsmodulus van den draad zeer weinig met de 
spanning veranderde. Dit blijkt uit de volgende tabel, waarin zijn 
aangegeven de (in lucht van gewone temperatuur bepaalde) schom- 
meltijden van het stelsel bij verschillende belastingen van deji 
h Is de bol in een gas bij lage temperatuur gedompeld, dan wordt Re kleiner, 
dus ook Ks ; feitelijk had dus het verschil der traagheidsmomenten kleiner genomen 
moeten worden Maar alweer met het oog op den te bereiken graad van nauw- 
keurigheid behoefde aan die vergelijking niet met zeer groote nauwkeurigheid te 
worden voldaan, en mocht bij de constructie der cylinders van de veranderlijkheid 
van Ks worden afgezien 
2) Zemplén (loc. cit.) heeft voor hetzelfde doel gebruik gemaakt van verwissel- 
bare cylinders; echter zorgde hij er alleen voor dat de spanning van den dtaad 
in beide gevallen dezelfde was: bij hem veranderde het traagheidsmoment van het 
schommelende stelsel. Hij heeft dan ook het moment der storende wrijvingskrachten 
bij een anderen schommeltijd bepaald dan dien, waarbij hel geheele moment werd 
gemeten, en in zulke omstandigheden mocht het gezochte moment niet als verschil 
der twee worden afgeleid. 
De afmetingen van de door ons gebruikte cylinders werden zóó gekozen, dat 
het verschil van hun massa’s ongeveer gelijk was aan de schijnbare massa van 
den bol in water (d.i. zoowat 3ü gr. minder dan de ware massa). 
113 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXIV. A 191e 16 
