hij bewijzen, dat deze van uit liet ruggemerg', bij doorsneden rami 
communicantes kan optreden. Door Dusser de Barënne is hetzelfde 
aangetoond voor de ontherseningsstijfte en ik kan dit geheel beves- 
tigen. Pekelharing heeft ereatinevermeerdering aangetoond bij den 
tweeden veratrinetop, bij de contractuur optredend na CaCl „-vergif- 
tiging: bij den door de inwerking van koude optredenden vermeer- 
derden tonus: bij ontherseningsstijfte: bij de willekeurige (tonische ?) 
stijfte der skeletspieren (Stramstaan) : bij warmtecontractuur : bij 
de lijkverstijving. Jansma 1 ) vond verminderd creatine-gehalte in de 
achterpootspieren na wegname van de sympathische buikstreng 
bij kikkers. 
Wij zien dus, dat twee tonische verschijnselen onder sympathischen 
invloed staan en tevens tot vermeerderde creatinevorming leiden : 
Brondgeest's tonus en lijkverstijving. Twee andere voeren tot crea- 
tine vermeerdering, doch worden zeker niet langs sympathischen weg 
geïnnerveerd : de veratrinecontractuur en de ontherseningsstijfte. De 
overige tonische verschijnselen zijn slechts in één opzicht: of alleen 
t.o. van de innervatie, of alleen t.o. van het chemisme onderzocht, 
en gedoogen dus geene vergelijking. 
Voor Brondgeest’s tonus en voor de lijkverstijving kloppen dus 
de beide tonus-criteriën : het innervatieve en het chemische, op 
elkander. Hier vindt -men dus als uiting van de scheikundige pro- 
cessen welke het tonusverschijnsel onderhouden, vermeerderde crea- 
tinevorming, terwijl tevens bewezen is, dat de autonome innervatie 
op het verschijnsel invloed oefent. Voor de veratrinecontractuur 
en de ontherseningsstijfte, kloppen de twee criteriën niet, sluiten zij 
elkander zelfs uit. Hier toch wordt het tonische verschijnsel wél 
vergezeld van creatinevorming, maar blijkt het niet onder invloed 
van den sympathicus te staan. 
Hieruit blijkt duidelijk dat wij er niet komen door als tonuscri- 
terium uitsluitend het innervatieve of uitsluitend het chemische te 
nemen, of liever, als men wil, dat men den tonus niet omschrijven 
kan, noch alleen door het innervatieve noch alleen door het chemi- 
sche criterium. Houdt men zich aan het criterium, dat de meeste 
ongeveer gelijk waardige verschijnselen omvat en verklaart, dan ver- 
dient het creatine-criterium de voorkeur boven liet sympathicus- 
criterium. 
Blijft Langelaan’s denkbeeld, tw T ee soorten tonus naast elkaar aan 
te nemen. Daar wij twee tonus-criteriën aan elkander wilden toetsen 
zou men meenen, dat men met de aanname van twee soorten tonus 
d Zeitschrift für Biologie 65, 365. 1914. 
