1062 
positief gevonden. Ik Iieb toen de veronderstelling' uitgesproken, dat 
ook voor andere associeerende *) stoffen C negatief zou zijn. Naar 
aanleiding daarvan heb ik Voor waterdamp B en C berekend uit- 
gaande van de getallen door M. Jacob 1 2 ) medegedeeld in de tabellen 
7 en 8 van zijn verhandeling over de soortelijke warmte en het 
soortelijk volumen van waterdamp. Noemt men de door Jacob 
gegeven drukken in KG/cm 2 . jy, het soortelijk volumen in m 3 /KG 
4,706 T 
Vj en het restlid der toestandsvergelijking 1000 =r — — . Bj : 
Pj 
lij in dm 3 /KG. dan vindt men: 
C Rn V i Vn 
B + i + — -- J 0,17080 
v T 
Vj 
waarin v = — - — . 
1,2440 
RiPnij 1,2440 1 
Teekent men nu — 0,1708 als tunktie van dan 
T vj 
vindt men een stel rechte lijnen. Uit deze teekening kan men direct 
B en C als funktie van de temperatuur aflezen. Zoo werden de 
waarden uit de volgende tabel (zie p. 1068) verkregen. 
In de eerste plaats ziet men, dat voor water evenals voor ammo- 
niak C negatief wordt en met afnemende temperatuur sterk toeneemt. 
Het is verder duidelijk, dat het niet eenvoudig zal zijn een formule 
te vinden, die C als funktie van de temperatuur voorstelt, te meer 
daar men ggen aanknoopingspunten heeft voor de keuze van den 
juisten vorm van die funktie. Daar de heer W. H. Keesom mij 
mededeelde, dat Mej. van Leeuwen en hij de berekening van een 
dergelijke funktie ter hand genomen hebben, heb ik het voor ver- 
standiger gehouden, het resultaat van deze rekeningen af te wachten, 
alvorens mij aan het berekenen van een zuiver empirische formule 
te wagen. 
Voor de andere coëfficiënt B hebben wij wel een aanknoopings- 
punt. Water heeft evenals ammoniak een groote dielectrische con- 
stante, die een temperatuurfunktie is. 
Wij mogen dus met P. Debye 3 ) aannemen dat het watermolekuul 
een electrisch moment heeft. Voor bolvormige molekulen met een 
1) Verg. Ene. p. 722, waar er op gewezen wordt, dat naast de associeerende 
(polymeriseerende,) stoffen ook andere (devieerende) voorkomen, die dergelijke 
afwijkingen als de eerste vertoonen. 
2 ) M. Jacob. Zeitschr. Ver. D. Ing. 1912 p. 1980. 
:ï ) P. Debye. Phys. 'Zeitschr. (13), 97, 1912. Verg. ook J. Kroo. Ann. d. Pliys. 
(42), 1388, 1913. 
