1064 
Evenals bij ammoniak treden ook hier bij de lagere temperaturen 
(beneden 250° C.) afwijkingen op. 
Uit deze gegevens kan men volgens de rekeningen van Keesom 
voor het bolvormig veronderstelde watermolekuul den straal en het 
dielectriseh moment afleiden. 
Men vindt zoodoende <7=3,21.10— 1 3 cm. en m ü — 2,62 . 10~ 18 
est. eenh. 
Op dezelfde wijze heb ik ook voor ammoniak deze grootheden 
berekend, en o = 3,54 . 10 -8 cm. m e - 2,36 . 10 -18 est. eenh. gevonden. 
De afmeting van het molekuul komt dus wat de orde van grootte 
betreft geheel met de op andere wijze bepaalde overeen. 
Voor vloeibaar H 3 0 heeft Debye het electrisch moment berekend 
en geeft hiervoor m e = 5,7 . 10 -in est. eenh. De overeenstemming 
laat dus vrij wat te wenschen over. Ik heb daarom het electrisch 
moment nog eens berekend uit de metingen van K. Baedeker ! ), die 
de dielectrische constante van waterdamp en ammoniak bepaald heeft. 
Voor waterdamp is het onderzochte temperatuurgebied maar heel 
klein, zoodat hieruit weinig af te leiden valt. 
Volgens Debye geldt nu voor de dielectrische constante de vol- 
gende formule : 
a 
4j r m e * 2 3 Af 
waarin a = 2 ). 
3 k 
N~ het aantal molekulen in 1 cm 5 ., k de 
constante van Planck 1,346 . '10— 16 erg. 
Het eerste lid ? 0 is aan de quasi elastische electronen te danken, 
het tweede aan de bipolen. Het eerste lid heb ik uit den brekings- 
index berekend, waarbij ik voor water n = 1 ,000255 en voor 
ammoniak n 51 1 ,000377 3 ) genomen heb. Deze waarden gelden wel 
is waar in het zichtbare spectrum, maar de onzekerheid hierdoor 
ingevoerd kan niet groot zijn daar e 0 zelf maar klein is. In de vol- 
gende tabel vindt men (« — e 0 )—T berekend. De factor— is inge- 
Q Q° 
voerd om steeds met het zelfde aantal molekulen te rekenen. 
Men ziet uit de bovenstaande- tabel dat voor het gedeelte van de 
dielectrische constante dat aan de bipolen te danken is, inderdaad 
een zelfde . wet geldt als door Curie voor de magnetische suscepti- 
biliteit werd aangegeven. Voor water is de aansluiting niet zoo goed. 
b K. Baedeker Z. f. phys. Chem. (36), 305, 1901. 
2 ) Zie P. Langevin. Ann. Chim. Phys. (5), 70, 1905. 
3 ) Recueil des Constantes Physiques. 
