1091 
volstaan (Piëzometer Co min. 69). Tusschen de waarnemingsbuis en 
den compressietoestel was een stalen drieweg-kraan aangebracht, met 
behulp waarvan de toestel in verbinding kon worden gesteld met 
een afzonderlijk met zuivere lucht gevuld reservoir (pipet), waaruit, 
zoo noodig, gemeten hoeveelheden lucht aan onzen voorraad zouden 
kunnen worden toegevoegd of worden onttrokken : hierbij hadden 
wij vooral het oog op diclitheidsbepalingen van vloeibare lucht bij 
temperaturen verre beneden de kritische, waar de aanwezige hoe- 
veelheid in de compressiebuis niet voldoende zou zijn geweest. Maar 
daar wij ons tot waarnemingen in vloeibaar ethyleen moesten be- 
perken, behoefde de pipet niet te /worden aangesproken. 
De drukkingen werden gemeten met een gesloten waterstol’thermo- 
meter (Comm. 78), terwijl een metaalmanometer gedurende de metin- 
gen als controle-instrument dienst deed. Voor de temperaturen dienden 
twee platina-themiometers (Comm. 141 a). De cryoslaat is beschreven 
in Comm. 83. 
Kritisch punt en kritische verschijnselen. 
Zooals uit de theorie der mengsels blijkt, moet men twee kritische 
punten onderscheiden: het plooipunf, waar de phasen gelijk worden 
en dus de kritische verschijnselen het duidelijkst zullen spreken, en 
het bij iets liooger temperatuur behoorende kritisch raakpunt, de 
grens voor de splitsing in twee phasen. In het temperatuurgebied 
tusschen die beide punten bestaat retrograde condensatie (hier van 
de eerste soort). Het is ons gelukt een en ander bij lucht te beves- 
tigen, waarmede dus is aangeloond, dat de verschijnselen ook bij 
zeer lage temperatuur niet andere zijn dan de theorie doet ver- 
wachten. Gemakkelijk waren de waarnemingen niet: de beide punten 
liggen in elkanders on middellijke nabijheid, wat daarmede samen- 
liangt, dat de condensatie-lus in de p, 7- figuur betrekkelijk nauw 
bleek te zijn. Voor het plooipunt vonden wij 
t = — 140°. 73 p =: 37.25 alm. 
voor het kritisch raakpunt 
t= — 140°.63 p = 37.17 alm. 
Het voor mengsels eigenaardige condensatie-beloop speelt zich dus 
af binnen een gebied van 0°.1 en het is daarom noodig de com- 
pressie zeer langzaam te doen voortschrijden om de waarnemingen 
te doen gelukken. Hooge eischen van standvastigheid gedurende een 
lang tijdsverloop werden hierbij aan de temperatuur gesteld en het 
succes van ons pogen was dan ook aan de voortreffelijkheid der 
voor dit doel in het cryogeen-laboratorium aanwezige hulpmiddelen 
en inrichtingen te danken. 
Om niet te uitvoerig te worden, willen wij de waarnemingen niet 
