IJ 21 
het onderzoek onafzienbaar zon hebben vertraagd : ook scheen zulk 
een controle niet onvermijdelijk, daar het compilatiewerk van Pilgram, 
Pfaff, Schnurrkr, Arago-dk Barral e. a. over ’t geheel den indruk 
maakt van deugdelijkheid, en de gegevens elkaar controleeren en aan- 
vullen. Wel bleek ’t volstrekt noodig, hel kritisch bewerkte materiaal 
zooveel mogelijk te beperken tot een klimaat-provincie, aangezien 
bijv. bij Pilgram en Schnurrkr (waarop Köppen’s materiaal vooreen 
groot deel berust) gebieden dooreengemengd zijn (Z. Duitschland, 
Oostenrijk, N. Italië, W. Europa) welke somtijds in meteorologische!) 
zin tegenstrijdige uitkomsten moeten opleveren. 
De overblijvende onzekerheid der aldus verkregen gegevens wordt 
vooral veroorzaakt door de bitteraard zeer vage berichten over 
warme winters, die niet, gelijk de koude, naar onbetwistbare 
criteria: ijsvorming en vaartversperring enz., beoordeeld kunnen 
worden, en voorts door de moeilijkheid om het karakter te bepalen 
van die winters welke weinig van den norm afwijken of een zeer 
afwisselend karakter vertoonen. Nadere onderzoekingen zullen deze 
onzekerheid ten deele, maar waarschijnlijk niet voor het grootste 
deel, kunnen opheffen. Daarentegen werd uit de vele, vaak elkaar 
aanvullende bijzonderheden betreffende de winters met een onmis- 
kenbaar koud of warm karakter, in den loop van dit onderzoek 
zelf duidelijk, dat deze gegevens, zelfs die uit zeer ouden tijd, 
vollediger en betrouwbaarder zijn dan redelijkerwijze mocht worden 
ondersteld, zoodat ze, niet enkel omdat ze vóór de thermometrische 
reeksen het eenige beschikbare materiaal vormen, maar ook wegens 
hun intrinsieke waarde, een wel voorzichtig te behandelen maar 
niet te verwaarloozen materie van onderzoek uitmaken. 
Nadat dit historische materiaal' zoo volledig mogelijk was bijeen- 
gebracht en bewerkt, werd aan eiken als abnormaal beschouwden 
winter een positieve of negatieve „kou-factor” toegekend 1 ), de overige 
werden als ongeveer normaal beschouwd en met 0 aangeduid. Als 
aanvangsjaar werd het jaar 760 genomen, d. i. winter 759- — 60; 
vóór het midden der VlIIe eeuw schenen de opgaven weinig bruik- 
baar. Uit de frequentie der abnormale winters na de XlVe eeuw 
zou volgen, dat de gegevens van dien tijd af, althans voor de koude 
winters, een zekere mate van volledigheid bezitten, zoodat ten min- 
] ) Zie hiervoor Peterm. Mitt. a.a. O. 175. Deze „koufactoren zijn op dergelijke 
wijze aan de winters toegekend, als Koppen de waarden voor zijn „hervorragende 
Winter” bezigde. Ik koos echter de schaal — 5 tot +5. 
De mededeeling der factoren, aan eiken winter toegekend, en de classificatie 
der abnormale winters naar intensiteit, duur en uitgebreidheid, moet voor de uit- 
voeriger publicatie bewaard blijven, 
