J 159 
concrescentie-tbeorie, gelijk Lammere (i 891 ) en Hubrecht (1905) in 
hun toepassing van Sedgwick’s theorie op de Vertebraten meenen. 
Het eventneele bestaan van een primair verband tusschen anus en 
blastoporns bij Vertebraten, zou ons dus geenszins noodzaken, deze 
met Grobben (1908) van de Deuterostomia af te leiden, zoolang 
de mogelijkheid van een dergelijk verband bij Protostomia bestaat. 
Toen ik na het verschijnen mijner theorie aan verschillende bekende 
onderzoekers in binnen- en. buitenland hun oordeel daarover vroeg, 
bleek voor velen, hoe welwillend overigens ook vaak hun antwoord 
was, niettemin juist hierin een bezwaar te bestaan, dat ik thans 
getracht heb te weerleggen, doch dat ik door mijn verdere betoog 
geheel en al hoop op te heffen. 
De theorie van Sedgwick toch vindt in de ontwikkeling der Pro- 
tostomia al even weinig steun als, naar blijken zal, in die der 
Tritostomia (Vertebraten). Bij de eerste zoowel als bij de laatste 
groep is het verband tusschen anus en blastoporns ver te zoeken. 
Telkens weer zien wij den anus als een nieuwvorming, door per- 
foratie, ontstaan. Met name bij Anneliden, waarvoor Sedgwick zijn 
theorie in de eerste plaats opgesteld heeft, is, gelijk ik in mijn 
Scolophs-onéevLoek. (1916) nagegaan heb, nergens een directe over- 
gang van het achtereinde van den blastoporns in den anus gecon- 
stateerd. Zelfs bij den primitieven Polygoï'dius, waar inderdaad de 
blastoporns door versmelting der zijdelingsche randen in het midden 
in tweeën gedeeld wordt, sluit zich nochtans de achterste opening, 
en de anus ontstaat later door perforatie achter de beide teloblasten, 
die aan den achterrand van den blastoporns lagen. Mij schijnt dan 
ook de meest waarschijnlijke opvatting omtrent het ontstaan van 
den anus deze, dat in een larve van het protrochula-type (MüLLER’sche 
larve der Polycladen, pilidium der (Nemertinen) het entodermzakje, 
dat reeds naar achteren gekeerd is, zich tegen den ventralen lichaams- 
wand gelegd heeft en doorgebroken is, op dezelfde wijze als dit bij 
de Deuterostomia geschiedt, zoodat aldus een trochophora-larve ontstond. 
Het denkbeeld van een primair verband tusschen anus en blasto- 
porus meen ik dus voor Proto- zoowel als Tritostomia, evenals voor 
Deuterostomia, te moeten verwerpen. De anus is bij Proto- zoowel 
als bij Tritostomia een nieuwvorming, onafhankelijk van den blasto- 
porus, ontstaande door perforatie. Bovendien schijnt mij de anus 
der Tritostomia, als ontstaande op overeenkomstige plaats, homoloog 
aan dien der Protostomia, dns van de Anneliden overgeërfd. Op de 
vraag, hoe het bij de Vertebraten met de perianale groeizone, die 
het eetoderm van het soma der Anneliden levert, staat, komen wij 
zoo aanstonds terug. 
