Van de 3 boven vermelde mogelijkheden betreffende de betrekking 
tnssehen anus en blasporus is dus m.i. de tweede, zoowel voor 
Proto- als Tritostomia de juiste. De derde mogelijkheid echter vinden 
wij bij de Urodelen en blijkbaar evenzoo bij de daarmee in hun 
vroegste ontwikkeling zoo geheel overeenstemmende Dipnoi en Petro- 
myzonten verwerkelijkt. Roepen wij ter verklaring thans mijn theorie 
ter hulp. 
Volgens deze is de Vertebraat uit de Annelide af te leiden, doordat 
het stomodaeum zoo sterk naar achteren uitgegroeid is, dat het zich, 
als medullairbuis, over de geheele lengte van het soma en, naar wij 
zien zullen, zelfs nog verder (staart v orm ing !) uitstrekt. Voor den 
o vergai ig van het stomodaeum in het entodermale deel van den 
darmtractus wil ik hier den naam porus cardiacus invoeren. Dit is 
dus de voormalige blastoporus. Reeds bij de ontwikkeling der Anne- 
liden zien wij dezen porus cardiacus door het langer worden van 
het stomodaeum in telkens verder naar achteren gelegen segmenten 
wegschuiven. Bij vertebraten gaat deze achterwaartsche verschuiving 
zoo ver, dat de porus cardiacus geheel aan het achtereinde van het 
soma, vlak voor den anus komt te liggen, als porus neurentericus. 
Deze achterwaartsche verschuiving wordt blijkbaar teweeggebracht 
door een groeizone. die aan het binnenste uiteinde van het stomo- 
daeum, rondom den porus cardiacus, opgetreden is en door welks 
werkzaamheid het stomodaeum steeds meer naar achteren verlengd 
werd. Deze groeizone zou ik de periporale groeizone willen 
noemen. De lengtegroei van het soma der Anneliden daarentegen gaat 
uit van een perianale groeizone. Beide groeizones oefenen nu, 
naar ik hoop aan Ie toonen, haar werkzaamheid bij de vroegste ont- 
wikkeling der Vertebraten uit, en de toestand wordt nog meer gecompli- 
ceerd, doordat beider werkzaamheid, ontogenetisch vervroegd, reeds 
tijdens de gastrulatie plaats vindt. Ik meen hieromtrent tot de 
volgende voorstelling te moeten komen, die door verdere hierop 
gerichte onderzoekingen (prikproeven, tellen der mitosen) nader te 
bevestigen zou zijn. 
Het ectoderm, dat later, ook dorsaal, den lichaamswand van het 
geheele soma leveren moet, ligt in een stadium als tektsfig. \a en 2a 
hoofdzakelijk ventraal en lateraal en breidt zich eerst later, bij het 
sluiten van de medullairbuis, ook over de rugzijde uit. De uitbrei- 
ding van dit somatische ectoderm moet nu dus plaats vinden vanuit 
de perianale groeizone : in de buurt van den toekomstigen anus, 
dus een eindje onder de ventrale blastoporuslip laten zich de meeste 
mitosen verwachten. 1 ) Wanneer echter de blastoporus gesloten is 
b lk grijp de hier geboden gelegenheid aan, om, wat ik reeds vroeger had 
