Natuurkunde. De Heer Zeeman biedt eene rnededeeling aan 
van Mej. A. Snethlage, getiteld: ,, Experimenteel onderzoek 
naar de roetten der Brownsche beweging in een gas." 
(Mede aangeboden door den Heer Lorentz). 
1. In een vroegere mededeelirig *) zijn door Prof. van dek Waals Jh. 
en mij bezwaren uiteengezet tegen de formule van Einstein voor de 
Brownsche beweging. Volgens deze formule is 
2 RT 
A *==-— £ (1) 
waarin A * 2 het gemiddelde kwadraat voorstelt van de uitwijking 
welke een ,,Brownsch deeltje” per secunde in een bepaalde richting 
verkrijgt. Verg. (1) is afgeleid in de onderstelling, dat het deeltje 
bij zijn beweging een wrijvings weerstand ondervindt. J5is dan ook de 
omgekeerde waarde van den weerstandsfaetor, die optreedt, wanneer 
het deeltje zich onder invloed van een uitwendige kracht met 
constante snelheid voortbeweegt. Nu leert echter de statistische 
mechanica, dat een deeltje, in evenwicht met de omringende mole- 
culen, geen kracht ondervindt, afhankelijk van zijn snelheid, dus 
geen gewone wrijving. Wij hebben de bewegingsvergelijking ge- 
schreven in den vorm ■. 
« = — P u + V ( 2 ) 
en een waarde voor A 2 afgeleid, die wel is waar niet op groote 
nauwkeurigheid aanspraak maakt, maar, althans voor de Brownsche 
1 
beweging in een gas, voert tot een evenredigheid van A 2 met — , 
a 2 
wanneer a den straal van het deeltje voorstelt. 
Volgens de formule van Stores met de correctie van Cunningham is 
1 
B w 
waarin c den wrijvingscoëffïcient van het medium voorstelt, terwijl : 
*=( M '4y 
x is ,de gemiddelde weglengte der moleculen, A is een constante, in 
het laboratorium van Guye te Genève bepaald op 0.873 s ). Verschil- 
lende onderzoekers hebben metingen van A 2 verricht, echter bijna 
altijd uit de onderlinge afwijkingen van de tijden, waarin een deeltje 
‘) Deze Verslagen 24, 1916, p. 1272. 
2 ) A. Schidlof et Mlle J. Murzynowska, Arcli. de Genève 4, 40, 1915, p. 386 en 486. 
