1190 
gewenscht voor een nader onderzoek te doen naar de afhankelijk- 
heid van ó van de amplitude. Dit onderzoek geschiedde én experi- 
menteel, én theoretisch ; hier worden de uitkomsten van het ex- 
perimenteel onderzoek medegedeeld. 
2. Ten einde langs experimenteelen weg uit te maken, of bij de 
vroeger beschreven proeven de snelheden als oneindig klein te 
beschouwen waren, d. w. z. of binnen de grenzen der waarnemings- 
fouten de schommeling van den bol reeds bij die amplitudes een 
gedempt enkelvoudige was, met een van de amplitude onafhankelijk 
logarithmisch decrement, werden in de eerste plaats de grenzen 
der amplitudes zoover uitgebreid, als mogelijk was bij de gebruikte 
inrichting voor spiegelaflezing. De schaal had 60 c.M. lengte, en 
stond op 153.7 c.M. afstand van de as van het schommelende stelsel, 
zoodat naar rechts en naar links uitwijkingen tot. een maximale 
amplitude van 5 1 /, 0 (0.1 rad.) ongeveer waargenomen konden worden. 
De volstrekte nauwkeurigheid der aflezingen was 0.00003 rad. (0.1 m.M. 
op de schaal); amplitudes van 0.°2 konden dus nog met een be- 
trekkelijke nauwkeurigheid van l°/ 0 worden waargenomen; die 
nauwkeurigheid werd overigens nog aanzienlijk verhoogd door het 
waarnemen van alle uitslagen naar rechts en naar links. 
De gebruikte toestel was dezelfde als in meded. n°. 1496 werd 
beschreven en benut bij de bepaling van wrijvingscoefficiënten van 
mengsels van zuurstof en stikstof. Het schommelende stelsel met 
bol werd gewoonlijk belast met den aluminiumcylinder, een enkele 
maal met den koperen cylinder. In het glazen vat werden verschillende 
vloeistoffen gebracht, in de eerste plaats water, daarna vloeistoffen 
praktisch nul is ; in dat geval moet to 2 klein zijn t.o.v. — , zoodat we, op een 
numerieke factor na, het criterium van Lamb en Rayleigh (zie Lamb, Hydro- 
dynamics, 1906, p. 547), geldende voorbeen gelijkmatige wenteling, terugvinden, nl. 
u R 
oiR R — (het teeken (\ uitdrukkende- zeer veel kleiner dan). Terwijl dus 
voor zeer vlugge schommelingen gold « .( 1- geldt voor zeer langzame schomme- 
12 t]T R ' 3 
lingen o rïzjy» pï’ en deze g rens kan onbepaald stijgen met toene- 
uCT [IjlC 1 1 — ft 
mende T. In ’t algemeen (b noch bijzonder groot, noch bijzonder klein), hebben 
Ö a <o do» ft öco 
de drie termen 
dr Q 
-K— dezelfde orde van grootte en dan geldt zeker 
i] at 
een veel, ingewikkelder criterium, waarschijnlijk uitdrukkende dat a. zeer klein moet 
zijn t.o.v. een getal, dat van de waarde van bR afhangt, en dat, voor zoover ik 
heb kunnen nagaan, des te grooter is, naarmate bR kleiner is, d.w.z. naarmate 
ij, d en T grooter zijn en ft en R kleiner (zie meded. n'. 148&, form. 20). 
