1 237 
Over liet woord prikkelbaarheid behoef ik hier niet uitvoerig Ie 
spreken, daar dit begrip bij de lagere, onbewegelijke mikroben, 
alleen dan op iets waarneembaars berust, als men het wil doen 
samenvallen met vermogen tot stofwisseling en reprodüktie. 
In dit laatste verband herinner ik er aan, dat het eigenaardige 
karakter der werkingen, die het gevolg zijn van prikkels, daarin 
bestaat, dat zij voor bepaalde intensiteiten dier prikkels een optimum 
vertoonen, en dat dit ook juist de hoofdeigenschap der enzym- 
werkingen is. Men denke bijv. aan den overeenkomstige!! invloed 
der temperatuur of van vergiften op het proces der celdeeling en 
op de amylolyse door diastase. Natuurlijk ligt daarin een der beste 
bewijzen voor de juistheid van mijn theorie. 
De drager van de lichtfunktie als protoplasma beschouwd. 
Verbinding der tioee zienswijzen. 
Voor het gebonden zijn der lichtfunktie van de liehtbakteriën 
aan levend protoplasma spreekt het volgende. Anaesthetica zooals 
chloroform, aether en zwavelkoolstof doen het lichten bijna geheel 
ophouden, terwijl dit na verdamping dezer stoffen weinig verminderd 
opnieuw begint. Verwarming met daarop volgende afkoeling werkt 
evenzoo. Door zuren en- alkaliën verdwijnt de funktie zij keert na 
neutralisatie terug. Een hooge zou (concentratie verduistert, na ver- 
dunning herstelt de lichtkracht zich volkomen. Blijvende vermindering 
der lichtkracht bij deze bewerkingen is het gevolg van het afsterven 
van enkele kiemen. De lichtkracht van bouillonkulturen, die langen 
rustig hebben gestaan, ondergaat een plotselinge verhooging door 
mechanische prikkels zooals omschudden („prikkel”- of „schriklicht”). 
Een en ander gaf mij reeds lang geleden aanleiding om den drager 
van de lichtfunktie „photoplasma” te noemen. 1 ) Ook voor JSoctiluca 
miliaris is door Quatrefages aangetoond, dat het lichten uitgaat van 
het protoplasma, en wel van de protoplasmad raden, die van de celkern 
naar den wand loopen, zoodat de celwand van deze flagellaat onder het 
mikroskoop met lichtpunten blijkt bezet te zijn. 2 ) Het plotselinge 
oplichten van Noctiluca bij hef opschudden van daardoor lichtend 
zeewater is wel bekend; bij „vermoeienis” worde n de cellen echter 
in hun geheel lichtend, wat Quatrefrages „pathologisch” licht noemt. 
Een hoofdargument voor het opvatten van het photoplasma als 
x ) De Ingenieur, 15e Jaarg. Pag. 53, 27 Januari 1900. 
2 ) Mémoire sur la phosphorescence de quelques invertebrés marins. Ann. d. sc. 
nat. Zoologie, 3me Sér. T. 14. Pag. 326, 1850. Zie ook R. Dubois. Le^ons de 
Physiologie générale Pag. 498, Paris 1§98. 
