1240 
kruisingsproeven tusschen de vormen, waarvan men wil vaststellen, 
door welke erféénheden of faktoren zij van elkander verschillen. 
Bij de bakteriën en de andere mikroben, waar de sexualiteit ontbreekt, 
kruising dus niet kan worden toegepast, is faktoranalyse dan 
mogelijk, wanneer bepaalde eigenschappen door mutatie in faktoren 
kunnen ontbonden worden, waarop ik reeds in het voorgaande heb 
gewezen. De terugbrenging der erféénheden tot bepaalde enzymen 
kan eveneens tot faktoranalyse voeren, en wel door toepassing van 
de eigenschap der enzymen om slechts op bepaalde stoffen te werken. 
Tot nadere toelichting het volgende, dat op een morfologische eigen- 
schap der cel betrekking heeft. 
De vorming van den celwand wordt gewoonlijk opgevat als een 
funktie van het wandstandig protoplasma en berust natuurlijk op de 
werking van faktoren of erféénheden. Bij sommige mikroben laat 
zich echter gemakkelijk aantoonen, dat dit proces door één of meer 
enzymen wordt veroorzaakt. Met bijzondere duidelijkheid is dit 
het geval, wanneer de wandstof uit levulan bestaat. Dit lichaam 
ontstaat uit rietsuiker (en veel moeilijker uit rafïinose) maar volstrekt 
niet uit andere stoffen, en vormt wandstof bij vele soorten van 
sporenvormende bakteriën zooals de gewone hooibakterie, B. mesen- 
tericus, echter alleen dan, indien deze bakterie met rietsuiker gevoed 
wordt. Het levulan ontstaat daarbij op twee wijzen : het kan óf 
aan het bakteriënlichaam als slijm wand verbonden blijven, in welk 
geval zich op rietsuiker-agarplaten sterk opzwellende koloniën ontwik- 
kelen, óf het levulan komt buiten de bakteriënliehamen tot afzetting. 
Geschiedt dit laatste in een agarvoedingsbodem, dan ontstaat 
het merkwaardige verschijnsel, dat ik als „emulsieverschijnsel” 
beschreven heb. *) De verklaring daarvan werd gegeven door de 
ontdekking van een specifiek op rietsuiker in werkend enzym, de 
viscosaccharase, waardoor de rietsuiker in het niet voor diffusie 
vatbare levulanslijm wordt veranderd. Dit synthetisch of polymerisee- 
rend werkende enzym, dat ook saccharo-levulanase zou kunnen 
genoemd worden, is dus blijkbaar een faktor van het zeer eenvou- 
dige faktoren-complex, dat de wandvorming beheerscht. Dat het 
daarvan niet de eenige faktor is, volgt uit het feit, dat sommige 
levulanbakteriën, bijv. juist de genoemde hooibakterie, wanneer zij 
met andere suikers dan rietsuiker gevoed worden, een andere niet 
slijmige wandstof, waarschijnlijk cellulose, voortbrengen die ook in 
geringe hoeveelheid uit de rietsuiker zelve, dus naast het levulan 
b Deze Verslagen 9 Februari en 12 Mei 1910. Folia microbiologica Bd. 1. 
Pag. 382, 1912. 
