1241 
ontstaal. Of bij cle cellulosevorming één of meer dan één faktoren 
werkzaam zijn, is voorloopig nog onbekend maar zal door verdere 
voedingsproeven kunnen uitgemaakt worden. Daar het evenwel vast 
staat, dat de hierbij betrokken enzymen of faktoren de cel niet door 
diffusie kunnen verlaten, en er geen grond is om aan te nemen, dat 
de viseosaccharase, die wel naar buiten diffundeert, uit meer dan 
één enzym of faktor bestaat, bewijst dit geval tevens, dat het langs 
dezen weg zeer wel mogetijk is om de afzonderlijke faktoren van 
een schijnbaar zoo ingewikkeld proces als de celwandvorming te 
leeren kennen. Zonder geleid te worden door het enzymbegrip, 
verkeert men daarentegen bij de faktoranalyse door kruisingsproeven 
bij hoogere planten en dieren, steeds in het onzekere, of een als 
enkelvoudig beschouwde faktor niet bij voortgezet onderzoek zal 
blijken samengesteld te zijn uit andere, nog onbekende faktoren. 
Wat het dextran betreft heb ik aangetoond, *) dat dit een met 
het levulan vergelijkbare wandstof is, die eveneens alleen uit riet- 
suiker ontstaat, maar gevormd wordt door sommige melkzuurfer- 
menten behoorende tot het physiologische geslacht Lactococcus. Het 
dextran ontstaat echter in het geheel niet buiten en onafhankelijk 
van de cel, zooals dit bij het levulan mogelijk is, maar uitsluitend 
aan de oppervlakte van de buiten laag van het protoplasma. Dooi- 
de kennis van het bestaan van het levulan en het daaraan beant- 
woordende enzym wordt het nu mogelijk ook den oorsprong van 
het dextran beter te begrijpen, want de analogie van de eigenschappen 
van beide stoffen is zoo groot, dat tot overeenkomstige vormings- 
wijze moet besloten worden. Het is derhalve zeer waarschijnlijk, 
dat ook het dextran ontstaat onder den invloed van een enkelen 
faktor of specifiek enzym, dat saccharo-dextranase zou kunnen 
genoemd worden en dat als endoenzym de cel niet kan verlaten. 
De vorming van den slijmwand bij B. prodigiosum viscosum * 2 ) 
moet onder den invloed van minstens twee faktoren staan, die 
verschillend zijn van de levulanase en de dextranase, want het door 
deze bakterie gevormde slijm behoort tot de celluloses of cellulan 
slijmen. Dat daarbij, behalve de slijmfaktor, die cellulanase zou 
kunnen genoemd worden, nog een geheel andere faktor werkzaam 
is, vloeit voort uit de volgende waarnemingen. Yoedt men deze 
bakterie met glukóse, rietsuiker, maltose of laktose. dan ontstaat 
x ) Die durch Baktenen aus Rohrzucker erzeugten schleimigen Wandsloffe. Folia 
microbiologica Bd. 1. Pag. 392, 1912. 
2 ) B. ‘prodigiosum viscosum is geen natuurvorm maar een door mutatie uit . 
B. prodigiosum gemakkelijk te verkrijgen mutant of ras. Folia microbiologica 
B.l. 1 Pag. 35, 1912. 
