1246 
binnenkort door hemzelf uitvoerig in zijn proefschrift zal worden 
gepubliceerd, anderdeels in het licht te stellen, waarom het noodig 
was dat zekere onbetwijfelbare gevolgtrekkingen uit de dispersie- 
theorie proefondervindelijk werden gestaafd. Bovendien zullen eenige 
nieuwe gronden worden aangevoerd voor de hypothese, dat Fraun- 
hofersche lijnen in hoofd zaak dispersiehjnen zijn. 
De astrophysicus, die voor lijnverschuivingen in de spectra van 
hemellichamen uit de vele denkbare verklaringen de meest waar- 
schijnlijke moet zoeken, staat dikwijls voor een moeilijke keus. Als 
oorzaken van zeer groote verschuivingen (verscheidene Angströmsche 
eenheden) komen voor hem eigenlijk alleen het Doppler-effect en de 
anomale dispersie in aanmerking ; maar veelal heeft hij te doen met 
plaatsverschillen van slechts enkele duizendsten A, waarbij het toch 
hoogst gewichtig zijn kan, de juiste interpretatie te vinden; en dan 
dient hij niet alleen op al de zeven genoemde mogelijkheden de 
aandacht gevestigd te houden, maar bovendien te bedenken dat 
persoonlijke fouten en psychische momenten bij de metingen een 
zekeren invloed hebben kunnen doen gelden. 
De keuze wordt vereenvoudigd door het feit, dat men sommige 
oorzaken van verplaatsing herkennen kan aan speciale bijkomende 
verschijnselen, die zich niet zouden voordoen als de verplaatsing een 
andere oorzaak had. Zoo hebben wij : de splitsingen en polarisatie- 
verschijnselen in de bovengenoemde gevallen (4) en (5), de even- 
redigheid der verplaatsing met de golflengte in geval (6). Ook voor 
geval (7) is het ons in 1913 gelukt, zulk een criterium te vinden. 
Een kenmerk van verschuivingen tengevolge van anomale dispersie 
is namelijk, dat daarbij onder zekere omstandigheden een „weder- 
zijdsche invloed” van verschillende golfstelsels moet bestaan, die 
zich o.a. openbaren kan als een schijnbare onderlinge afstooting 
van naburige lijnen. 
De theoretische gronden voor het verwachten van dit verschijnsel 
bij Fraunhofersche lijnen heb ik in vroegere mededeelingen aange- 
geven 1 ). Zelfs indien de lichtverdeeling in Fraunhofersche lijnen 
overeenkomstig onze opvatting inderdaad op anomale dispersie 
berust, zal de bedoelde onderlinge werking uit den aard der zaak 
nog maar zeer gering kunnen zijn. Ontsnapte zij voorloopig aan de 
waarneming, dan ware het niettemin zeer wel mogelijk dat anomale 
dispersie toch nog een zeer groote rol in de zonneverschijnselen 
speelde; men zou dan alleen dit directe bewijs daarvoor nog niet bezitten. 
Wordt echter de aanwezigheid van het bedoelde effect, dat men op 
i) Verslag Afd. Natuurk. XXII, 1248, (1914); XXIV, 684, (1915); Astroph. 
Journ. 40, 11, (1913); 43, 50, (1916). 
