1273 
Zuiver physisch, voor de beschrijving der verschijnselen in onze 
nabijheid, heeft deze vraag geen belang. In onze nabijheid gelden 
in elk geval binnen de grenzen der nauwkeurigheid van onze 
waarnemingen, de waarden (1) der g y, en verschillen de veldverge- 
lijkingen (4) niet van (3). De vraag is dus alleen : hoe wenschen 
wij daarbuiten te extrapoleeren ? De keus kan derhalve niet door 
physische argumenten beslist worden, maar moet afhangen van 
metaphysische of philosophische overwegingen, waarbij' natuurlijk 
ook persoonlijke voorkeur en smaak een rol spelen. 
Op de vraag: Wanneer alle materie weggedacht wordt, behalve 
één materieel punt, dat als proeflichaam dienst doet, heeft dan dat 
proeflichaam traagheid? eischt de school van Mach het antwoord Ai een. 
De ervaring geeft echter zeer stellig het antwoord Ja, wanneer onder 
,,alle materie” wordt verstaan alle gewone physische materie : sterren, 
nevels, sterrenhoopen, etc. De volgelingen van Mach zijn dus ge- 
dwongen het bestaan van nog andere materie aan te nemen : de 
wereld materie. Houdt men aan dezen eisch vast, dan moet men 
wel het stelsel A kiezen, daar dit het eenige is dat eene wereld- 
materie toelaat. * *) 
Deze wereldmaterie heeft evenwel geenerlei physische beteekenis 
en dient voor niets anders dan om weggedacht te kunnen worden. 
Uit de formule (6) blijkt echter dat als men ze wegdenkt (q = 0) 
de veldvergelijkingen niet voldaan zijn: het wegdenken schijnt een 
logische onmogelijkheid, de wereldmaterie is, in het stelsel A, de 
driedimensionale ruimte, of is er tenminste onafscheidelijk mee 
verbonden. 
Men kan ook den eisch van Mach laten vallen, en hem vervangen 
door den eisch dat in het oneindige de g^, of alleen de ruimtelijke 
gij, nul moeten zijn, of ten minste invariant voor alle transformaties. 
Deze eisch kan zoo uitgedrukt worden, dat het mogelijk moet zijn 
dat de geheele wereld willekeurige bewegingen uitvoert zonder dat 
daarvan door eenige waarneming ooit iets kan blijken. Wil men 
voor de vierdimensionale wereld deze aanschouwelijke voorstelling 2 ) 
x ) Van de vroeger door Einstein verdedigde, en door mij bestreden, opvatting 
dat het mogelijk zou zijn met de vergelijkingen (3), door middel van zeer groote 
en zeer ver verwijderde massa’s, in het oneindige een invariant stel te krijgen, 
heeft Einstein zelf thans de onjuistheid aangetoond. (1. c. blz. 146). 
*) Natuurlijk is hierbij van aanschouwelijkheid eigenlijk geen sprake. Ook reeds 
de drie-dimensionale wereld moet, opdat zij „bewegingen” kunne uitvoeren, d. i. 
opdat haar plaats een veranderlijke functie van den tijd zij, in een minstens drie- 
dimensionale „absolute” ruimte {niet de tijd-ruimte x , 2 , t) gedacht worden. Om van 
„beweging” der vier-dimensionale wereld te kunnen spreken moet men zich behalve 
een minstens vier-dimensionale absolute ruimte, waarin zij zich kan bewegen, ook 
