1276 
verschijnsel een merkbaren invloed had. Nu is het natuurlijk niet 
a priori uitgesloten, dat te eeniger tijd waarnemingen gedaan zullen 
worden, of verschijnselen ontdekt zullen worden, die zich met behulp 
van (J laten verklaren, maar voorloopig zijn zulke verschijnselen 
niet bekend, en is er niets dat in die richting wijst. De constante o 
dient alleen om aan een door velen gevoelde philosophische behoefte 
tegemoet te komen, doch heeft geen eigenlijk physische beteekenis, al 
laat zij zich mathematisch interpreteeren als een kromming der ruimte. 
Ten slotte blijft het natuurlijk ook altijd nog mogelijk de beide 
stelsels A en B te verwerpen en zich te houden aan de oorspronkelijke 
veld vergelijkingen - (3) met de, in het oneindige niet invariante, 
waarden (1) der g m . Weliswaar blijft dan de traagheid onverklaard : 
men moet dan het onverklaard laten der traagheid verkiezen boven 
eene verklaring door de onbepaalde en onbepaalbare constante 7.. 
Het is in elk geval niet te ontkennen dat het invoeren dezer con- 
stante schaadt aan de symmetrie en elegantie van Einstein’s oor- 
spronkelijke theorie, waarvan juist een der groote aantrekkelijkheden 
was dat zij zoo veel bereikte zonder eenige nieuwe hypothese of 
empirische constante in te voeren. 
Naschrift. 
De heer Einstein, wien ik den inhoud van het bovenstaande in 
het kort had medegedeeld, schrijft mij : ,,Es ware nach meiner 
Meinung unbefriedigend, wenn es eine denkbare Welt ohne Materie 
ga.be. Das ^,,,-Feld soll vielrnehr durc/i die Materie bedingt sein, 
ohne dieselbe nicht bestellen Jcönnen. Das ist der Kern dessen, was 
ich unter der Forderung von der Relativitat der Tragheit verstehe”. 
Hier wordt dus wat ik boven noemde de logische onmogelijkheid 
van het wegdenken der materie juist als eisch gesteld. Men kan dit 
den ,,materieelen relativiteitseisch” noemen. Hieraan kan alleen voldaan 
worden door het stelsel A te kiezen, met zijn wereld materie, d. i. 
door de constante 7 in te voeren, èn den tijd een geheel afzonder- 
lijke plaats onder de vier coördinaten toe te kennen. 
Hier tegenover staat de „mathematische relativiteits-eisch”, d. i. 
de eisch dat de grenswaarden der g, J:i invariant zijn. Deze eisch, 
waaraan zooals reeds werd opgemerkt geen eigenlijk physische 
voorstelling is vast te knoopen, spreekt niet van materie. Hieraan 
kan voldaan worden met behoud van de volkomen relativiteit van 
den tijd, en zonder wereldmaterie, door het stelsel B te kiezen. De 
constante ?. heeft men ook dan noodig. Het invoeren van deze 
constante kan alleen vermeden worden door in het geheel geen 
relativiteit der traagheid te eischen. 
