1310 
Van het onderzoek, min of meer groot aantal malen getoond. Niet 
altijd werd daarbij rekening gehouden met de aan elk individu 
eigen leerwijze, zoodat het b.v. wel gebeurde, dat de snelheid in de 
opeenvolging der indrukken weinig overeenkwam met die, waar- 
mede het individu een hem geboden leerstof spontaan pleegt inte- 
prenten. De eigenaardige bezwaren, die daaruit voortvloeien en die 
zich in veel sterker mate bij individueel - dan bij algemeen - 
psychologische onderzoekingen doen gevoelen, zijn wellicht niet van 
dien aard, dat zij den langs dien weg verkregen resultaten alle 
waarde ontnemen; zij lijken echter bij nader beschouwen gewichtig 
genoeg om een vergelijkend onderzoek naar de met behulp der natuur- 
lijke en experimenteele leerwijze verkregen resultaten te wettigen. 
De in deze mededeeling vervatte gegevens zijn verkregen inge- 
volge eener reeks proeven gedaan in het psychologisch laboratorium 
der psychiatrisch-neurologische kliniek te Utrecht. De opzet van dit 
onderzoek was de volgende. 
Een drietal proefpersonen — M., R. en D. — leerden ieder 40 
reeksen van 12 lettergrepen zonder zin uit het hoofd. Bij de eerste 
twintig (groep I) was de proefpersoon geheel vrij in de keuze van 
het tempo, de groepeering der syllaben, de grootte van het interval 
tusschen twee opeenvolgende herhalingen enz.. De eenige bepalingen, 
waaraan hij zich had te onderwerpen, waren, dat bij de opeenvol- 
gende herhalingen elke lettergreep slechts éénmaal mocht worden 
uitgesproken en dat de blik, eens van een lettergreep afgewend, er 
onder geen voorwendsel meer op mocht worden gevestigd. De andere 
twintig reeksen (groep II) werden den proefpersonen met behulp 
van een mnemometer van onze eigen constructie getoond. Deze 
bestond uit een horizontaal geplaatste, op een as bevestigde trom- 
mel, die met behulp van een electromotor van Helmholtz met 
gelijkmatige, nauwkeurig bepaalde snelheid ronddraaide. Op deze 
trommel werd een reep papier gelegd, waarop de lettergrepen met 
gelijke tusschenruimten waren gedrukt. Voor de trommel bevond 
zich een scherm, in het midden van een spleet voorzien, waarin bij 
draaiing van de trommel de lettergrepen een voor een verschenen. 
De tijd, dien de lettergrepen zichtbaar bleven, was dus voor elke 
lettergreep even groot, ook het interval tusschen twee elkaar vol- 
gende syllaben, alsmede dat tusschen twee elkaar volgende herha- 
lingen was constant. 
Zoowel bij de proeven van groep I als bij die van groep II sprak 
de proefpersoon de lettergrepen in een geluidsleutel. Deze bestond 
in een diaphragma van een grammophoon, waarop een platina-plaatje 
was bevestigd. Tegen dit plaatje rustte de geplatineerde punt van 
