1321 
proeven houdt daarmede geen gelijken tred, zoodat de besparing 
tenslotte geringer uitvalt. D, die voor den eersten keer als proef- 
persoon aan een experimenteel onderzoek van het geheugen deelnam, 
leert niet alleen de reeksen van de tweede groep met een minder 
aantal herhalingen, maar heeft daarbij een grootere besparing in de 
repeteerproeven, een verschijnsel, dat wij aan het feit der volstrekte 
ongeoefendheid van dezen proefpersoon toeschrijven, waardoor hij 
meer dan de anderen voor de gunstige werking van oefening en 
herhaling der proeven vatbaar was. 
Bij II doet de invloed der oefening zich voor R in een afname 
van het percentage uitgespaarde herhalingen gelden; voor M echter 
neemt het toe. Naar alle waarschijnlijkheid is het verschil, dat hier 
'tussehen deze beide proefpersonen bestaat, te wijten aan het feit, 
dat R. bij II trachtte het hem niet passende leertempo in het aan 
zijn spontane wijze van memoriseeren eigen tempo omtezetten, 
wat hem natuurlijk eerst na de noodige oefening gelukte; M daar- 
entegen heeft zich bij II, gedurende het geheele verloop der proeven, 
zorgvuldig aan het hem opgelegde tempo gehouden. 
De invloed der oefening op den leertijd (tabel IX), openbaart 
zich bij R. en D. doorgaans in een vermindering van den tot het 
van buiten leeren benoodigden tijd. Dit geldt zoowel bij I als bij II, 
voor de leer- als voor de repeteerproeven. Terwijl voor R. bij I in 
de leerproeven het aantal herhalingen met 33 pet. vermindert, neemt 
de tijd met 37,11 pet. af, voor D. bedraagt de vermindering resp. 
17.93 en 34 pet. Voor D neemt het aantal herhalingen bij I in de 
repeteerproevan met 31.04, de leertijd met 39,14 pet. af, zoodat ook 
hier de invloed der oefening zich in een verkorting van den leertijd 
uit; voor R. vermindert het aantal herhalingen echter met 11.54 pet , 
terwijl de leertijd met 2.66 pet. toeneemt. Onder den invloed der 
oefening groeit dus hier de leertijd aan. Bij I neemt de leertijd voor 
R. in de tweede groep, zoowel voor het leeren als repeteeren toe ; 
aantal herhalingen en tijd vermeerderen hier resp. met 15 en 21.81 
en met 0 en 21.05 pet. De invloed der oefening openbaart zich bij 
M. zonder uitzondering in een verlenging van den leertijd. De afname 
van het aantal herhalingen en den leertijd toch bedragen voor de 
leer- en repeteerproeven bij I en II resp. 10 en -j- 4.76 pet., -J- 5.13 
en +40.89 pet., 22 en 19.69 pet., 31.04 en 27.43 pet.. 
Het in het oog springend verschil, dat er, met betrekking tot den 
invloed der oefening op den leertijd, tussehen M. en de beide andere 
proefpersonen bestaat, vindt zijn oorzaak in het feit, dat M. bij het 
van buiten leeren anders te werk gaat dan R. en D. Terwijl deze 
laatsten, met het toenemen der leerstof in bekendheid, voortgaan te 
