83 
alternans door ze te vergiftigen met antiarine. Muskens (3) verkreeg 
hartalternans door kikkerharten te vergiftigen met digitalisdyalysaat. 
Ook door andere giften als aconitine en glyoxylzuur ontstaat een 
alterneerende hartwerkzaamheid. Gaskell (4) kon hartalternans 
bij kikkerharten doen verdwijnen door Vagusprikkeling, terwijl 
Frédéricq (5) door prikkeling van de accelerantes hartalternans kon 
te voorschijn roepen bij genarcotiseerde honden. Omtrent de verkla- 
ring van dit verschijnsel bestaat weinig zekerheid. Aan den eenen 
kant schrijven Muskens, Trendelenburg (6) en Hering (7) de alter- 
neerend zwakke hartslagen toe aan asystolie van een gedeelte der 
kamermusculatuur. Daartegenover staat Wenckebach (8), die ook 
deze wijze van ontstaan der alterneerende hartwerkzaamheid aan- 
neemt, maar hiernevens een andere ontstaanswijze onderscheidt. 
Klinische ervaring leerde hem, dat p. alternans, afgezien van het 
voorkomen bij paroxysmale taehycardieën, bijna uitsluitend gevonden 
wordt, als de arterieele bloedsdruk verhoogd is (chron. nephritis) 
en de elasticiteit van den arterie wand is afgenomen. Hij beschouwt 
hierbij de alternans meer als polsphaenomeen dan als hartphaeno- 
meen. Onder den invloed van kleine onregelmatigheden wisselt 
alterneerend de kamervulling en de arterieele weerstand, zoodat bij 
constante contractiliteit van de hartspier het gevolg der systolen 
alterneerend verschilde. 
Mijn experimenten x ) handelen over uitgesneden kikkerharten ; bij 
de alterneerende werkzaamheid hiervan is dus deze periphere 
oorzaak uitgesloten. Wanneer men een kikkerhart uitsnijdt en sus- 
pendeert, verkrijgt men soms alterneerend hooge en lage krommen. 
Een voorbeeld hiervan geef ik in fig. 1. (zie p. 84). 
Ik zag hierbij gedurende de groote systolen de geheele kamer con- 
traheeren, terwijl de punt gedurende de kleine systolen in rust 
bleef. Nadat dit gesuspendeerde hartje eenigen tijd alternanskrommen 
had geschreven, gingen deze krommen ineens in krommen van 
gelijke hoogte over. In de tiguur is deze overgang te zien. Zeer 
korten tijd bleven deze krommen van gelijke hoogte, om weer over 
te gaan in alternans. De tweede rij krommen van de figuur is ruim 
5 minuten na de eerste opgeschreven. De overgang van de alter- 
nans in de krommen van gelijke hoogte komt tot stand, doordat 
de kleine krommen in hoogte toenemen, terwijl de hoogte der groote 
krommen afneemt. De hoogte van de normale krommen staat ten 
slotte in tusschen die van de groote en de kleine van den alternans. 
x ) De proefnemingen werden gedaan op overwinterde exemplaren vanranaescu- 
lenta in de maanden Februari en Maart 1915. Voorloopige mededeeling verscheen 
in het Zentialblatt für Physiologie (9). 
6 * 
