84 
In tal van waarnemingen vond ik dit bevestigd. Dit is zeer fraai 
bij fig. 1. te zien. Den overgang van deze normale krommen in den 
alternans heb ik hier niet waargenomen. Nadat ik de trommel 
Fig. 1. 
versteld had om de tweede rij te beginnen, was de alternans er al 
weer. De afstanden tusschen de beginpunten der kamersystolen van 
de alternansrij zijn gelijk, doch doordat de groote systolen breeder 
zijn, zijn de kamerpauzen van ongelijken duur. De kleine systolen 
volgen op een kleinere pauze dan de groote. En op de voorafgaande 
pauze komt het aan. De systolegrootte is in het algemeen afhankelijk 
van den duur der voorafgaande pauze en van de grootte der systole 
die aan deze pauze is voorafgegaan. Volgt een systole na een kleine 
pauze op een groote systole, dan is ze klein en omgekeerd is een 
systole groot, als de voorafgaande systole klein is en de vooraf- 
gaande pauze groot. 
Herhaaldelijk zag ik de alternans overgaan in rhythmehalveering. 
Fig. 2, onderste rij curven, geeft hiervan een voorbeeld. Nadat ik 
dit hartje gesuspendeerd had, waren de systolen alle even hoog ; 
na korten tijd ging deze rij curven over in alternans. Nadat deze 
ongeveer één minuut had bestaan, ontstond er rhythmehalveering. 
In dit gehalveerde rhythme bleef het hart ruim 2 1 / 2 min. kloppen, 
waarna het gewone rhythme terugkeerde met aanvankelijk even 
hooge systolen. De hoogte der systolen na dit langzame rhythme 
neemt geleidelijk af. Het voorafgaande langzame rhythme had de 
grootere hoogte van de eerste systolen in de hand gewerkt. De 
