92 
het normale rhythme staat tusschen de hoogten van de alternans- 
sy stol en in. In de electrogrammen wordt deze zelfde verhouding 
teruggevonden voor de hoogten der T uitslagen en ook voor 
de diepten der insnijdingen, in de electrogrammen teweeggebracht 
door het interfereeren der apexnegativiteit met de negativiteit der 
basis. 
In Fig. 8 (p. 90) zien we een alternans, die ik gemaakt had door 
verwarming van den sinus venosus, weer door afkoelen hiervan over- 
gaan in het normale rhythme (het oogenblik van afkoelen is aan- 
gegeven door het signaal). Soms ook uitte de alternans zich in de 
electrogrammen alleen maar door een verschil in hoogte van de T 
uitslagen. De hoogste T’s behoorden dan bij de laagste sy stolen. 
Door minder interferentie van het apexgedeelte met de basis is dit 
alleen verklaarbaar. 
Niet altijd echter doet de punt gedurende de kleine systolen 
minder mee; in sommige gevallen wordt het electrogram eerst dan 
begrijpelijk, wanneer we alterneerend een minder meedoen van de 
basis aannemen of ook als alterneerend de basis en dan weer de 
punt pulseerde. 
Zoo geeft Fig. 9 (p. 91) reden tot twijfel, of hierin de kleine systolen 
tot stand zijn gekomen door uitsluitend basissy stolen. Zoo heb ik 
nog een opname, waarin gedurende de kleine systolen grootendeels 
de punt en gedurende de groote systolen de basis pulseert. Dit zijn 
echter uitzonderingen. Als regel vond ik gedurende de kleine systolen 
de punt niet meedoen. In bijna alle opnamen begint de groote 
systole later na afloop van de vorige systole dan de kleine. Dit is 
aan de electrogrammen duidelijk te zien. Behalve de systolen alter- 
neeren dus ook de pauzen, zonder dat de hartperioden in grootte 
alterneeren. Nadat nu ook uit de electrogrammen gebleken is, dat 
de hartalternans bij het uitgesneden kikkerhart ontstaat door partieele 
asystolie van een gedeelte van de kamermusculatuur (meestal van 
de punt) wordt fig. 2 ons opeens ook duidelijker. We zien hierin 
alternans overgaan in halveering van het rhythme, waarschijnlijk 
wel van de kamer alleen. Deze rhythmehalveering zag ik dikwijls 
na alternans. De alternans is hier dus .een overgangsvorm tusschen 
het normale en het gehalveerde rhythme, zooals ik bij mijn met 
veratrine vergiftigde kikkerharten bi- en trigeminus herhaaldelijk 
als overgang tusschen deze twee rhythmen vond. De overgang is 
hier geleidelijk; hoe meer we naderen tot het gehalveerde rhythme, 
hoe lager de kleine alternanssystole wordt. Gedurende de kleine 
systole blijft een steeds grooter deel van de hartpunt in rust. 
In een schema heb ik door lijnen dwars over de hartkamer aange- 
