142 
tttet rivierslib vermengd, bedekt. Van beteekenis is zij echter niet. *) 
Op Sumatra is vooral bekend de Lijang na Moewap in de afdee- 
ling Padang Lawas, residentie Tapanoeli, waarvan de bodem bedekt 
wordt door een laag guano ter dikte van 2 voet. s ) De grot op het 
eiland Kloewang (5°8' Z. Br., 95°17' O. L.), nabij de westkust van 
Atjeh, bevat eveneens vrij veel guano. * 2 3 ) 
Talrijk zijn de holten in kalksteen op Java, die guano bevatten. 
Dergelijke afzetting ontbreken nergens, waar zwaluwen of vleer- 
muizen nestelen. Enkele werden nader onderzocht, maar van be- 
teekenis is geen een 4 ). 
Van een onderzoek of in een der genoemde grotten pbosphatisatie 
heeft plaats gehad, d.w.z. of de aanwezige guano aanleiding gegeven 
heeft tot een metamorphose van den kalksteen in phosphoriet, is 
nooit iets bekend geworden. 
Natuurkunde. — De Heer Lorentz biedt eene mededeeling aan 
van den Heer J. J. van Laar : „ Eenige opmerkingen over den 
osmotischen druk.” 
(Mede aangeboden door den Heer F. A. H. Schkeinemakers). 
Met belangstelling las ik de Verhandeling van Prof. Ehrenfest 
[in het laatst verschenen Akademie- Verslag (13 April 1915)] over 
de kinetische interpretatie van den osmotischen druk. 
Echter kan ik mij nöch met den dieperen grond zijner belang- 
wekkende beschouwingen, nöch met de daaraan toegevoegde „Op- 
merkingen”, welke in zeker opzicht als gevolgen van de vooraf- 
gaande beschouwingen kunnen gelden, vereenigen. 
x ) A. Hart Everett. Report on the Exploration of the Gaves of Borneo. Proc. 
Roy. Soc. 30 . London 1880, blz. 310—313. — Th. Posewitz. Höhlenforschungen 
in Borneo. Das Ausland 61 . Stuttgart-München 1880, blz. 612 — 613. 
2 ) R. G. van der Bor. De Lijang na Moewap en de legende daaraan verbon- 
den. Tijdschr. voor Ind. Taal-, Land- en Volkenk. 37, Batavia 1891, blz. 201. 
3 ) L. H. Wallon, Klouwang et ses Grottes. Götes ouest d’Atchim. Ann. de 
1’Extrême Oriënt 2. Paris 1879 — 80, blz. 41. — X. Brau de Saint-Pol-Lias. La 
Góte de Poivre. Voyage a Sumatra. Paris 1891, blz. 224. — Zeemansgids voor 
den Oost-Indischen Archipel 1, 2e druk. ’s Gravenhage 1904, blz. 450. 
4 ) D. W. Rost van Tonningen. Scheikundig onderzoek van eene meststof (guano) 
afkomstig uit de afdeeling Grissee. Natuurk. Tijdsch. Ned. Indië 9. Batavia 1855, 
blz. 157- 168. — P. F. H. Fromberg. Verslag over den aard en de bruikbaarheid 
der dierlijke meststof aanwezig in de grot Poetjakwangi te Grissee. Ibid. blz. ] 69— 
199. — J. C. Bernelot Moens. Guano van Telok Djambi, residentie Krawang. 
Ibid. 25. 1863, blz. 327—328. 
