m 
Prof. Ëhrenfest weet da.t ik voor den osmotischen druk en hare 
juiste verklaring een bijzonder zwak heb, zoodat hij mij wel zal 
willen vergeven dat ik er nogmaals op terugkom. 
Ik wil mijne bedenkingen, reeds meermalen in verschillende Ver- 
handelingen 1 ) ontwikkeld, kortelijk in een aantal Stellingen resumeeren. 
Stelling I. De resultaten eener kinetische theorie moeten nood- 
zakelijk in overeenstemming zijn met de vaststaande uitkomsten der 
Thermodynamica. 
Wijken de uitkomsten der kinetische theorie af van die der 
Thermodynamica, dan is de beschouwde kinetische theorie onjuist. 
Stelling 11. De thermodynamische theorie nu voert door de 
gelijkstelling der moleculaire thermodynamische potentialen van het 
water in de oplossing en van het zuivere water daarbuiten [er bestaat 
nl. alleen thermodynamiseh evenwicht tusschen het ,, water” aan 
beide zijden der membraan, aangezien deze slechts voor het water 
permeabel wordt ondersteld] tot 2 3 * ) 
fi (x, p)= p (0, p 0 ), 
wanneer p(x,j o) de moleculaire potentiaal van het water in de 
oplossing is (waarin de moleculaire concentratie van de opgeloste stof 
x is, de evenwichtsdruk p), en p (0,p 0 ) die van het zuivere water 
(waarin de concentratie der opgeloste stof 0 is, de evenwichtsdruk p B ). 
Nu is 
p) = ƒ (T) + pv x -f aas 2 -f RX log (!—«)) 
p(o,p 0 ) = f(T) +p 0 v 0 j’ 
en derhalve — daar bij verdunde oplossingen v x (het moleculair- 
volume van het water in de oplossing) gelijk kan gesteld worden 
aan v a 8 ) (het moleculairvoiume van het zuivere water) : 
(p— PoK = — RT log (1— as) -f ax 2 , 
of 
tt—p—p a — [—log tl — as) + ax 2 ), . . . . (1) 
v B 
Wanneer jt den „ osmotischen” druk voorstelt. Hierin is « de z.g. 
„beinvloedings”-coëfficient tengevolge der ivisselwerking der moleculen 
') Zie speciaal: Sechs Vortrage (1906J, p. 17—36, en Versl. K. Akad. v. W. 
van 9 Mei 1906, p. 849 ff. Ook Zeitschr. f. physik. Ch. 64, p. 629 ff. (1908). 
2 ) Reeds in 1894 (Zeitschr. f. physik. Ch. 15, p, 463 ff.) gaf ik deze eenvoudige 
afleiding. 
3 ) Daar v x en v 0 slechts in een grootheid van de orde x~ verschillen, zoo kan 
men het verschil altijd bij den term ux~ ondergebracht denken. 
