145 
de druk in de oplossing dan immers reeds van den aan vang af grooter 
zou zijn dan in het zuivere water ! 
Stelling YI. In werkelijkheid wordt de osmotische druk veroor- 
zaakt door het indringende water (door de semipermeable membraan) 
in de suikeroplossing, waardoor (in de stijgbuis) een hydrostatische 
druk ontstaat, welke de verdere indringing van het water tegenhoudt. 
Deze overdruk Jt=p — p 0 is de z.g. ,, osmotische” druk der oplossing. 
Stelling VII. Elke theorie nu, welke het optreden van den osmo- 
tischen druk kinetisch wil interpreteeren, dient aan te knoopen aan 
de diffusie der watermoleculen naar beide zijden der membraan. 
Men kan daarbij geheel algemeen twee oplossingen van verschillende 
concentratie a?, en x 2 aan beide zijden der membraan aannemen. 
Bepaalt men zich tot een oplossing van de concentratie x, en zuiver 
water, dan heeft men het volgende : Er diffundeeren in de tijds- 
eenheid een zeker aantal watermoleculen van het zuivere water 
naar de oplossing, en een ander aantal van de oplossing naar het 
water. Maar doordat de oplossing minder geconcentreerd is aan water 
dan het zuivere water, zullen er — parallel met den optredenden 
diffusiedruk — meer deeltjes van het water naar de oplossing gaan 
dan omgekeerd. 
In gewone omstandigheden zou de opgeloste stof (suiker) ook 
diffundeeren, maar deze diffusie wordt thans door de semipermeabele 
membraan tegengehouden, zoodat de diffusie slechts door het water 
tot stand komt. 
Stelling VIII. Men kan nu, afziende van wat er werkelijk aan 
of in de semipermeabele membraan geschiedt — men neemt dus 
eenvoudig een fictieve membraan aan, die wel de eene soort mole- 
culen, maar niet de andere soort doorlaat — gemakkelijk volgens de 
BoLTZMANN’sche methode (in overeenstemming met de kinetische inter- 
pretatie van den thermodynamisehen potentiaal) de zooeven genoemde 
aantallen diffundeerende moleculen bepalen. (Zie o.a. Sechs Vertrage, 
p. 20 — 21). Dan onstaat vanzelf het vereischte logarithmische lid. 
Stelling IX. Is er ivisselwerking tusschen de beide soorten mole- 
culen, dan komt er eenvoudig naast - log(l--x) nog een term ax*. 
Is evenwel « = 0, zooals bij z.g. ideale oplossingen het geval is (dit 
is ook het „fictieve” geval, waarop E. in zijn Opmerkingen zinspeelt), 
dan blijft al het bovenstaande onverminderd gelden — in tegenstelling 
dus met de opvattingen van E.. in zijn „Opmerkingen”. De diffusie, 
10 
Verslagen der Afdeeling Natimrk. Dl. XXIV. A°. 1915/16. 
