146 
het indringen van het water tot de vereischte stijghoogte is bereikt — 
alles blijft hetzelfde. 
De opvatting van E. als zoude het opstijgen van het water in 
den osmometer alleen tot stand kunnen komen door de drie door 
hem genoemde factoren, waaronder ook de wisselwerking der beide 
soorten van moleculen fungeert, moet dus ten stelligste worden ver- 
worpen. 
Tot welke ongerijmdheden deze opvatting zou voeren, blijkt 
wel daaruit, dat wanneer men als opgeloste stof een stof neemt met 
een zeer hooge kritische temperatuur, en welke stof toch een „ideale” 
oplossing met water vormt, zonder wissehoerking (a = 0), zooals met 
vele organische stoffen (ook suiker) het geval is, de partieele damp- 
druk van die opgeloste stof (suiker b.v.) verdwijnend klein is t.o.v. 
die van het water. Er heeft dus hoegenaamd geen „verdamping” 
plaats. Volgens E. zou de dampdruk van de suiker gelijk aan den 
osmotischen druk worden — welke bij een normale oplossing liefst 
24 atmosferen bedraagt! In werkelijkheid zal de partiaaldruk van 
de opgeloste suiker in het door E. genoemde fictieve geval (suiker 
verkeert nagenoeg in dat geval) misschien een billioenste m.m. be- 
dragen. 
Stelling X. Uit het bovenstaande blijkt rn.i. genoegzaam, dat de 
— telkens in nieuwe vormen opduikende — kinetische interpretatie 
van den osmotischen druk zich in verkeerde richting beweegt en 
bewogen heeft, en weer moet aanknoopen bij het eenvoudige diffusie- 
verschijnsel, zooals door mij reeds meer dan 20 jaar geleden is aan- 
gegeven, en tien jaar geleden nader is uitgewerkt. (Sechs Vortrage l.c.). 
OPMERKINGEN. Hoewel ik aan alle onjuiste kinetische theoriën 
een langdurig otium cum dignitate toewenseh, zoo wil ik volstrekt 
niet geacht worden een persoonlijk vijand van den osmotischen druk 
te zijn — waarvan de beteekenis voor de theorie der verdunde op- 
lossingen door van ’t Hoff op de hem eigen scherpzinnige wijze is 
in het licht gesteld. 
Mijne vroegere en latere bestrijding keerde zich slechts tegen twee 
later ingevoerde misbruiken (waarmede Prof. Ehrenfest het natuur- 
lijk volkomen eens is),, te weten : 
1°. Tegen de uitbreiding van het begrip (als werkelijkheid gedacht) 
op geïsoleerde homogene oplossingen (d.w.z. wanneer geenerlei semi- 
permeable membaaan in het spel is), waarin natuurlijk geen werke- 
lijke druk van telkens 24 alm. voor elk opgelost gr. mol optreedt; 
2°. Tegen de praktische toepassing van het begrip op niet-verdunde 
