146 
rekkende krachten worden verwaarloosd doet niets aan de juist- of 
onjuistheid der berekeningen af of toe). Prof. E. drukt dit uit door 
te zeggen : Het water „merkt” niets van de aanwezige suiker, en 
omgekeerd. 
Hierin zit juist de kern van het probleem. Wanneer het water 
niets „merkt” van de aanwezige suiker, dan zou n(x) = p(0) zijn, 
en niet meer p(x) = p(0) + RTlog (1 — x). M. a. w. E. werkt met 
stoffen, waarbij het GiBus’sche paradox is verdwenen, en die dus 
volmaakt thermodynamicavrij zijn geworden. Daardoor kon hij dan 
ook onmogelijk de daaraan beantwoordende uitdrukking — log{ 1 — x) 
vinden. 
Bij zulke extra-stellaire, thermodynamicavrije stoffen is natumdijk 
ook alle diffusiedrang verdwenen — waardoor het verschijnsel van 
den osmotischen druk juist wordt veroorzaakt. Immers, merkt het 
water niets van de aanwezige suiker, dan bestaat er ook geen drang 
meer voor het water zich te verplaatsen, zóó dat het verstoorde 
evenwicht (tusschen de conc. x en 0, of x 1 en x a ) worde hersteld. 
Prof. E. heeft zich m.i., als zoovele reeds vóór hem, laten mede- 
slepen (zie b.v. p. 1264 van zijn stuk) door de opvallende analogie, 
waarvan reeds boven in Stelling IV sprake was. Dat hier slechts 
van analogie kan gesproken worden, is na al het bovenopgemerkte 
toch wel duidelijk. Immers de analogie-druk van E. en anderen 
werkt precies in tegengestelden zin van den werkelijken osmotischen 
druk. Niet vindt hij in het grensgeval x in plaats van — log (1 — x), 
maar — x ! Die verkeerde tegengestelde druk is natuurlijk het gevolg 
van de door E. e.a. aangenomen volkomen vrijheid der suikermole- 
culen, die thans een druk van 24 atm. per gr. mol. gaan uitoefenen 
op den semi-permeabelen wand — een druk, welke bij gewone 
aardsche oplossingen natuurlijk niet wordt uitgeoefend. En waar nu 
E. in zijn stuk spreekt van de kinetische interpretatie van den 
osmotischen druk, komt het mij voor dat hij ook met bestaande 
aardsche stoffen moet werken, en niet met zoodanige, waarbij de 
Thermodynamica is geëlimineerd. 
Want door het opheffen der werkingen tusschen de moleculen is 
juist het waarschijnlijkheidsmatige-ongeordend-kinetische (het kinetisch 
aequivalent der Thermodynamica), hetwelk door de onderlinge 
botsingen tot stand komt, weggespoeld, en blijft alleen het ,grof- 
kinetische ” over, dat dan ten overvloede tot het tegengestelde resul- 
taat voert. 
Ik kan ten slotte geen beter motief aandragen voor de juistheid 
mijner beschouwingen dan het volgende. 
Bij een gasmengsel (desnoods van ideale gassen) van b.v. O a in 
