164 
geen noemenswaardige a, /wijking van liet minimum van energie. 
Want onze k hangt continu van de oriënteering af, en de vicinale 
vlakken zijn slechts uiterst weinig gedraaid ten opzichte van de 
vlakken van den evenwichtsvorm. Hier komt de tegenstelling met de 
veronderstelling van Sohnke en Wulff scherp uit. 
D. Streng genomen kan de evenwichtsvorm het slechts in bijzondere 
gevallen zonder vicinale vlakken stellen. Inderdaad: is het aantal der 
molekulen toevallig het quadraat van een geheel getal, dan wordt 
de evenwichtsvorm exact een quadraat. Wanneer men echter successief 
meer molekulen toevoegt, dan moeten ze zich om maximale ver- 
zadiging te krijgen ergens tegen het quadraat aanleggen, wat tot 
vicinale vlakken leidt. 
(In de formules van § 1 blijft deze omstandigheid verborgen, om- 
dat daar zoo gerekend wordt alsof het minimum tegenover infini- 
tesimale vormveranderingen bepaald moet worden. Hier merken we 
echter dat het gaat om de toevoeging of verplaatsing van een geheel 
aantal molekulen.) 
§ 4. Opmerkingen. 
A. Is een bepaald aantal molekulen oorspronkelijk in den vorm 
van twee quadraten van verschillende grootte gegroepeerd, dan laat 
de potentiëele energie zich nog verminderen doordat men een rij 
moleculen van het kleine quadraat wegneemt en tegen het groote 
quadraat aanlegt. Evenzoo treedt energie-afname op, wanneer men 
een rechthoekige groepeering van de molekulen in een quadratische 
omzet. Zoolang we geen temperatuurbe weging in aanmerking nemen 
en niet het oplossings- of sublimatieproces beschouwen, kunnen we 
natuurlijk niet overzien of in ons moleculairschema deze overgangen 
spontaan zullen geschieden. Een eenigermate betrouwbare behandeling 
van deze vraag schijnt mij moeilijk, omdat het daarbij aankomt op 
de oneffenheden van den rand ; d.w.z. op die molekulen die op een 
bepaald oogenblik slechts enkelvoudig of tweevoudig gebonden zijn, 
in plaats van drievoudig. 
B. Experimenteel is bewezen, dat voor krystalpoeder b.v. van 
gips met ongeveer 1 micron straal de verzadiginsconcentratie van 
de oplossing eromheen nog merkbaar van den straal afhangt. Maar 
bij een straal van eenige microns verliest deze afhanklijkheid hare 
beteekenis al tegenover storingen van allerlei aard. Op grond hier- 
van zal men nu moeten betwijfelen, of de onder A besproken ver- 
anderingen spontaan zullen optreden en of de praetisch optredende 
krystalvormen werkelijk overeenkomen met een minimum van opper- 
