848 
zijn de berichten bij den 200 KM. -cirkel, zooals telkens bij het 
scheepsgeschut werd waargenomen. 
1 November. Er is een sterke windtoename naar boven, maar 
steeds in SE. richting, dus j_-de richting van het oorlogs terrein naar 
ons land, zoodat voor de terugbuiging van het geluid naar. de aarde 
in deze richting geen invloed te wachten was. Voor een voort- 
planting uit het Zuiden en nog meer uit het SE. zou wel eenige 
invloed te wachten zijn en het is mogelijk, dat het tamelijk ver- 
warde beeld, dat de berichten dien dag opleveren, moet worden 
toegeschreven aan oorlogsgeruchten uit veel Zuidelijker streken, die 
ditmaal door den krach tigen bovenwind, bijv. uit de omstreken van 
het Argonnerwoud naar ons land werden gevoerd. De inversies, 
buitengewoon sterk te Linden berg, moeten wegens de hoogere 
oppervlakte-temperatuur hier te lande zwakker geweest zijn. 
24 Januari. De inversie is betrekkelijk sterk te Lindenberg ; 
wegens den Zondag is evenals 18 Oct. en 1 Nov. uit ons land geen 
waarneming beschikbaar. In verband met de ligging van de hooge 
drukking is de onderstelling niet gewaagd, dat boven de Noordzee 
de inversie eveneens aanwezig was en wellicht tot grooter bedrag. 
De Bilt, Helder en Vlissingen hadden den geheelen dag betrokken 
lucht en de temperatuur steeg slechts tot 2°, resp. 3°. 5 en 3°. Boven 
de mistlaag zal wellicht een dergelijke of iets hoogere temperatuur 
geheerscht hebben. Het is dus mogelijk, dat weinig hellende stralen 
boven het Noorden van Groningen de inversielaag bereikten en, 
geholpen door een toenemende N. komponent van den wind, daar 
teruggebogen werden. Wij laten daarom in het midden, of het 
zwakke geluid op de plaats, waar zich anders de stiltegordel zou 
vertoond hebben aan geheel horizontale voortplanting of aan terug- 
gebogen, weinig hellende stralen moet worden toegeschreven. De 
krachtige geluiden op 170 — 200 KM. echter, die daar vrij plotseling 
optreden, zijn moeilijk anders dan door voortplanting door de hoogere 
atmosfeer te verklaren. 
Samenvatting . 
1. In de literatuur der laatste jaren worden vrij vele gevallen 
beschreven, waarbij volgens nauwkeurig onderzoek bij de voortplan- 
ting van zware geluiden door de atmosfeer een „stiltegordel” optreedt. 
Bij het kanongebulder tijdens het beleg van Antwerpen (7 — 9 October 
1914) vertoont zich een dergelijke stiltegordel in buitengewoon regel- 
matigen vorm, terwijl op een aantal andere dagen van hevige land- 
en zeegevechten eveneens min of meer duidelijke stiltegordels zijn 
aan te wijzen. 
