868 
uitwendige omstandigheden, noodig om die effecten zichtbaar te 
maken, niet verwezenlijkt waren. 
Het is veel gemakkelijker, duidelijke verschijnselen van anomale 
breking te voorschijn te roepen met natrium dan met magnesium 
en ijzer. Toch zijn in het zonnespectrum verscheidene lijnen van 
magnesium en ijzer sterker dan de natriumlijnen. Dit is echter vol- 
strekt niet in strijd met de anomale dispersie-theorie van zonnever- 
schijnselen, want het is bijvoorbeeld zeer wel mogelijk, dat in de 
zichtbare lagen der zon veel minder natrium voorkomt dan ijzel- 
en magnesium. 
De bezwaren die berustten op het niet bestaan van evenredigheid 
tusschen zekere eigenschappen van Fraunhofersche lijnen en de 
grootte van dispersie-effecten die men tot nu toe bij correspondee- 
rende lijnen in het laboratorium verkregen heeft, zijn, naar ik hoop, 
door hei bovenstaande voldoende weerlegd. 
III. Algemeene verschuiving van Fraunhofersche lijnen naar het rood. 
Men is gewoon deze verplaatsingen in twee klassen te verdeelen : 
de zon-lichtboog (of liever centrum-iichtboog) verplaatsingen en de 
rand-centrum verplaatsingen. 
De uitlegging van de centrum-lichtboog verplaatsingen op grond 
van het beginsel van Doppler zou vorderen dat de onderscheiden 
bestanddeelen van de zonne-atmosfeer over de geheele oppervlakte 
der zon in dalende beweging zijn, elk met een eigen snelheid. 
Lijnverplaatsingen, aan deze oorzaak te danken, moesten natuurlijk 
naar den rand der zonneschijf geleidelijk afnemen. De waarnemingen 
leerden echter dat de verplaatsingen toenemen naar den rand ; men 
moest dus de rand-centrum-verplaatsingen als een afzonderlijk ver- 
schijnsel beschouwen, dat zich voegde bij de centrum-lichtboog 
verschuivingen. Evershed roept voor de verklaring van die tweede 
klasse van verplaatsingen ook weer het Doppler- beginsel te hulp, 
en moet dan aannemen dat speciaal door de aarde een selectief 
werkende afstootende kracht op de verschillende zonnegassen wordt 
uitgeoefend. 
Een andere, zeer gebruikelijke, verklaring voor beide klassen van 
verplaatsingen is gegrond op den invloed dien. blijkens waarnemingen, 
drukking heeft op de plaatsen van spectraallijnen. Volgens deze 
zienswijze zouden de rand-centrum-verplaatsingen aanduiden dat, 
naarmate men den rand nadert, de druk-invloed van de lagere 
niveaux in beteekenis toeneemt vergeleken met dien van de hoogere 
niveaux. De bedoelde verklaring eischt voorts, dat er een zeker 
parallelisme zij tusschen de relatieve waarden der verplaatsingen 
