239 
daalt in alle gevallen de eerde met stijgende temperatuur steiler dan 
de tiveede. Dit resultaat is dus juist tegenovergesteld aan wat op 
grond van onze voorstellingen omtrent den molekulairen bouw van 
beide vloeibare fasen verwacht mocht worden ; en bij de groote 
waarschijnlijkheid van de juistheid dier voorstellingen, is dit feit 
derhalve als een vrij. sterk argument te beschouwen tegen de meening, 
als zoude men inderdaad in de grootere of kleinere waarde van — 
dt 
bij vloeistoffen, een eenigermate zeker kriterium hebben voor den 
graad eener al of niet voorhandene associatie in de vloeistoffen. 
Het moge nog opgemerkt worden, dat de wederkeerige ligging van 
beide takken der kromme, steeds op eene plotselinge stijging van de 
waarde van p wijst bij den overgang van den anisotropen in den isotropen 
vloeibaren toestand. Die sprong geschiedt niet precies bij het over- 
gangspunt; maar uit de metingen schijnt eerder te moeten worden 
afgeleid, dat die verhooging doorloopend geschiedt, en al bij tempe- 
raturen vóór het overgangspunt een aanvang neemt. In dat geval 
zouden beide takken ivellicht verbonden zijn op de wijze, zooals in 
de grafische voorstelling door de stippellijnen is aangegeven, (fig. 1). 
Ofschoon nu in het geval der beide esters eveneens twee takken 
der kromme bestaan (fig. 2), en ook hier p bij den overgang in den 
isotroop-vloeibaren toestand plotseling schijnt te stijgen, zoo doet 
zich in deze gevallen echter nog eene andere merkwaardigheid voor, 
in zóóverre, dat de waarden van p voor de isotrope vloeistoffase 
eerst met stijgende temperatuur dalen, en vervolgens weer gaan 
stijgen, en wel tot een zeker vlakker of steiler maximum. Het is 
nauwelijks te betwijfelen, of deze verschijnselen zijn reëel-, dan zou 
men in deze isotrope vloeistoffen de eerste voorbeelden hebben te zien 
van vloeistoffen, wier vrije oppervlakte-energie mèt de temperatuur 
stijgt. De verklaring van dit abnormale verschijnsel moet gelegen zijn in 
het teeken van het warmte-effekt, dat bij isotherme vergrooting van 
het vloeistof-oppervlak optreedt. Welke eigenaardigheid van den 
molekulairen bouw dezer isotrope vloeistoffen als oorzaak voor dit 
abnormale warmte-effekt moet worden aangevoerd, is vooralsnog 
duister, en moeilijk te beoordeelen. 
In elk geval wijzen deze verschijnselen er wel op, dat er in deze 
vloeibare fasen toestanden heerschen, welke zeer gekompliceerd zijn, 
en die uit den aard der zaak van die, welke bij de meeste isotrope 
vloeistoffen bestaan, zeer verschillend zijn. 
A norganisch- Chemisch Laboratorium 
der Rijksuniversiteit. 
Groningen, Juni 1915. 
