269 
en wel van molybdeenblauw (Mo 3 0 H P) en van ijzerhydróxyd. Bij 
30° en 40° heb ik voor verschillende concentraties de viskositeit en 
de dichtheid der oplossingen bepaald. Daar deze voor beide tempe- 
raturen weinig niteenloopen, volsta de mededeeling der uitkomsten 
bij 30°. In het volgend tabelletje beteekent z' de viskositeit, betrokken 
v' 
op water ais eenheid, v' het daaruit volgens de formule z ' — 1 = 2,5 
v 
afgeleide volume der deeltjes, waarbij v = l c.M. 3 genomen wordt. 
Verder stelt c de concentratie der oplossingen voor, uitgedrukt in 
g per e.M. 3 . Als opgeloste stof beschouw ik het bij 100° gedroogde 
molybdeenblauw, resp. het ijzerhydróxyd: Fe(OH) 3 . De concentratie 
der eerste oplossingen is bekend, omdat ze door afwegen gemaakt 
worden ; die der tweede wordt jodometrisch bepaald, nadat het 
hydroxyd eerst in chloride omgezet is. 
Molybdeenblauw 
Ferrihydroxyd 
c 
d! 
2' 
V' 
c 
d' 
2' 
V' 
0.0199 
1.014 
1.042 
0.017 
0.014 
1.011 
1.034 
0.014 
0337 
1.022 
1.066 
026 
037 
1.026 : 
1.082 
033 
0511 
1.034 
1.091 
036 
074 
1.051 
1.192 
077 
0969 
1.064 
1.168 
067 
1943 
1.137 
1.390 
156 
Wij zien hieruit dadelijk, dat het volume der disperse deeltjes 
aanzienlijk grooter is, dan het zou moeten zijn, indien deze deeltjes 
slechts molybdeenblauw, resp. ferri hydroxyd bevatten. Het soortelijk 
gewicht van het gebruikte molybdeenblauw bepaalde ik op 3,1 bij 
12°, dat van ferrihydroxyd is op ongeveer 4 te stellen. Het volume 
van 0,0511 g molybdeenblauw in vasten toestand is dus slechts 
0,017 c.M. 3 , en hier wordt voor de opgeloste deeltjes 0,036 gevonden 
dus wel tweemaal zoo groot. Bij het ijzerhydróxyd is de verhouding 
nog grooter, en bereikt zij zelfs ongeveer 4. Met beslistheid moet 
hieruit besloten worden, dat de colloïddeeltjes zich met water om- 
hullen of verbinden, en dat het hydroxyd méér water opneemt dan 
het molybdeenblauw. Al is reeds vaak gezegd, dat zulke disperse 
deeltjes wel uit eolloïd en water zouden bestaan, het is, naar ik 
geloof, nog niet op zoo duidelijke wijze experimenteel aangetoond. 
18 * 
