270 
Men kan ook op iets andere wijze te werk gaan, en de dichtheid 
der deeltjes berekenen. Denken we ons weer een volume v der vloeistof, 
waarin deeltjes zweven met het gezamenlijk volume v' en de 
dichtheid 1), welker totaalge wicht derhalve v' D is. Zij verder d' 
de dichtheid van de oplossing en dus vd' haar gewicht. Merken we 
nu nog op, dat het volume van het ,, vrije” water, d. i. het niet aan 
de colloïddeeltjes gebondene v — v' is en noemen we zijn dichtheid 
d, dan moet de formule gelden 
v'D = vd' — (v — v ') d. 
D ™ — (d' — d) -f- d. 
v 
En dus ook 
2,5 
1) (d'-d) -f d. 
z — 1 
Daar het soortelijk gewicht der oplossing toch al voor de viskosi- 
teitsmeting bepaald moet worden, is de berekening van het soortelijk 
gewicht der deeltjes gemakkelijk. Men vindt 'dan voor het molybdeen- 
blauw 1,83 tot 1,93; voor het ferrihydroxyd 1,66 tot 1,8. Ook 
langs dezen weg wordt het duidelijk, dat de in de vloeistof zwevende 
deeltjes niet alleen uit de opgeloste stof bestaan kunnen, welker 
soortelijk gewicht immers 3 of 4 is, doch ook water moeten bevatten. 
Gelijk reeds opgemerkt, worden deze conclusies in hare qualitatieve 
waarde niet aangetast, wanneer blijken mocht, dat in plaats van 
v' 9 m V 1 
2,5 — bijv. 3 - geschreven moet worden ; evenmin is dat het geval, 
V V 
wanneer we, hetgeen voor de meer geconcentreerde oplossingen 
wel noodig is, in Einstein’s formule ook de tweede macht van 
v' 
- invoeren. 
V 
Het reeds voorhanden materiaal aan viskositeitsmetingen hoop ik 
later uit het hier ingenomen gezichtspunt te beschouwen. Een voor- 
loopig onderzoek voerde reeds tot merkwaardige uitkomsten, doch 
veel van hetgeen bekend is, is voor mijn doel niet bruikbaar ; ik 
stel mij voor, door eigen metingen in de leemte te voorzien, en daarna 
de vele, zich hier voordoende vragen uitvoeriger te bespreken. 
Anorg. Chem. Lab. 
Universiteit van Amsterdam. 
