273 
dat de breking van positief en negatief teeken respectievelijk loekomt 
aan de twee ehloorammoniummodificaties. 
De bovengenoemde proeven bewijzen, dat chloorammonium in 
twee modificaties voorkomt, maar of wij hier met enantiotropie of 
monotropie te maken hebben kan uit het bovenstaande niet worden 
afgeleid. 
Wallach *) heeft echter in den laatsten tijd aangetoond, dat NH 4 C1 
en NH 4 Br enantiotroop zijn. Uit afkoelingskrommen vond hij de 
overgangspunten resp. bij 159° en 109°. Met behulp van het Lkhmann’- 
sche Verhittingsmikroskoop kon hij de omzetting direct waarnemen 
en ook leverden dilatometrisehe bepalingen eene bevestiging dezer 
uitkomsten. Bij NH 4 J kon geen overgang waargenomen worden. 
2. De vraag, of chloorammonium allotropie vertoont, is van belang 
in verband met de bekende proef van Johnson * 2 ), volgens welke 
droog en eenigszins vochtig chloorammonium denzelfden dampdrtik 
hebben, hoewel in het eerste geval de gedeeltelijke dissociatie van 
den damp in ammoniak en zoutzuur uitblijft. Prof. Abegg, in wiens 
laboratorium deze proeven werden uitgevoerd, beschouwde dit feit 
als in strijd met onze inzichten in chemische evenwichtsverschijn- 
selen 3 ). Bij de bespreking dezer proeven heb ik vroeger aangetoond, 
dat de proef van Johnson tot de conclusie voert, dat de thermo- 
dynamische potentialen van den vasten stof in drogen en vochtigen 
toestand verschillend zijn 4 ) ; ik heb het toen echter niet gewaagd 
eene verklaring van dit verschil in thermodynamische potentiaal te 
geven ; vooral omdat mij het voorkomen van allotropie bij NH 4 C1 
toen niet bekend was en al ware NH 4 C1 ook allotroop, het verband 
met de proef van Johnson nog een afzonderlijk bewijs zou behoeven. 
Bovendien leek mij de mogelijkheid niet uitgesloten, dat door de 
aanwezigheid van een weinig water als katalysator de entropie eene 
wijziging zou ondergaan 5 ). Vóór het verschijnen mijner dissertatie had 
Prof. Wegscheider, geleid door weinig afwijkende beschouwingen 
er op gewezen, dat de verklaring van Johnsqn’s proef o.a. gevonden 
zou kunnen worden door de aanname van twee modificaties van het 
chloorammonium 6 ). Toen ik nu het stuk van Wallace leerde ken- 
nen en daaruit vernam, dat chloorammonium enantiotropie vertoont, 
b Wallace 1. c. 
2 ) Johnson, Zeitschr. f. physik. Chemie 61. 457. (1908). 
3 ) Abegg, Zeitschr f. physik. Chemie. 61. 455 (1908). 
4 ) Scheffer, Dissertatie Amsterdam 1909. Zeitschr. f. physik. Chem. 72. 451. (1910). 
6 ) Kohnstamm en Scheffer, Deze Verslagen. 19. 894 (1910/11). 
®) Wegscheider, Zeitschr. f. physik. Chemie. 65. 97 (1908). 
