308 
Voor water is de kracht, waarmede het buitenste laagje moleculen 
naar binnen getrokken wordt, 10700 atmospheeren of 1,1 XIO 10 
dyne per c.M 2 (van der Waals). 
De meer naar binnen gelegen moleculen trekken elkaar wel niet 
minder aan; ze trekken elkaar ook met 1,1 X 10 10 dyne aan, omdat 
de werkingsspheer dier attractie niet over één molecule-doorsnede 
heen reikt, de straal dier spheer r wordt aangegeven 1,5 X 10 — 8 
c.M. (Minkowski), terwijl een molecule 2,9 X 10~~ 8 groot is. 
Er liggen circa 3,45 X 10' moleculen per c.M., en dus evenveel 
laagjes. In de 3 richtingen der ribben van 1 c.M. 3 water vinden we 
3 X 1,1 X 10 10 X 3,45 x 10 7 = 1,14 X 10 18 dyne gezamenlijke inter- 
moleculaire kracht. Dat de werkingsspheer kleiner is dan de doorsnede 
van één molecule, waarop de juistheid van ’t bedrag 1,14 X 10 18 
steunt, laat zich controleeren door de verdampingswarmte van water, 
of zelfs van ijs (0,62 groote calorie) als maat van den arbeid, noodig 
om 1 gram in losse moleculen uitéén te kunnen trekken, in beschou- 
wing te nemen. Die arbeid bedraagt voor ijs 260 K.Gr. M., of 
2,6 X 10 10 erg. Uit de vergelijking 2,6 X. 1 0 10 erg = 3 X 1,1 X 10 10 
dyne X 3,45 X 10 7 X r vinden we r —2,28 X 10 -8 , alzoo kleiner 
dan 1 molecule. 
Hoeveel attractie vinden we nu in platina, of in paraffine ? 
Van der Waals geeft den intermoleculairen druk aan als evenredig 
met s. gew. 2 . De som der attracties evenzoo; in even groote bollen 
dus ook evenredig met s. gew. 2 , doch in even zware bollen evenredig 
met s. gew. 1 , mits er evenveel laagjes moleculen per c.M.’ zouden 
liggen, wat niet het geval is. Waar het s. gew. van platina 21,5 is, 
en ’t moleculair gewicht 194, laat zich berekenen, dat er 1,26 X 
’t aantal moleculen in water per lengte-eenheid liggen ; evenzoo voor 
paraffine, s. gew.: 0,87 en moleculaire gewicht (C 33 H 33 ) 286, liggen 
er 0,38 X ’t aantal moleculen in water, per c.M 1 . 
We vonden in 1 gram water de gezamenlijke in ter moleculaire 
attractie 1 ,14 X 10 18 dyne, we leiden daaruit af voor 
1 gram platina 1,14 X 10 18 X 21,5 X 1,26 = 30,9 X 10 18 dyne 
1 gram paraffine 1 ,14 X 10 18 X 0,87 X 0,38 = 0,37 X 10 18 dyne 
per gram een surplus van 30 X 10 18 dyne 
in platina. 
Indien de aetherbeweging door de 2 bollen eenige aberratie ver- 
wekt had, zouden we aan mogen nemen, dat van de 0,37 X 10 18 dyne 
per gram paraffine, een even groote fractie aberreerde als van 
0,37Xl0 18 dyne in platina, immers aberratie-hoeken en daarmede even- 
tueel aanwezige aberratie-componenten, berusten uitsluitend op snel- 
