324 
posterius en den ponticulus posterior aan als i 1 .7°/ 05 van het foraraen 
atlantoideum laterale en den ponticnlus lateralis als 1.8%. 
In de atlasverzameling - van het Ontleedkundig Laboratorium te 
Amsterdam, vond ik op 3360 atlassen er 77 of 2.3% met foramen 
atlantoideum laterale en 355 of 10.6% met foramen atlantoideum 
posterius. De cijfers ontleend aan dit materiaal, dat alleen minstens 
tweemaal zoo groot is als de gezamenlijke verzamelstaten, waaruit 
Lk Doublé zijn percentages berekende, wijken van deze laatste dus 
niet belangrijk af. 
Het gelijktijdig optreden van beide variaties aan eenzelfden atlas 
is o.a. beschreven door Bolk j ), die een combinatie aantrof van een 
rechtszijdig foramen atlantoideum laterale en een dubbelzijdig foramen 
atlantoideum posterius. 
Ook Lk Doublé (l.c.s.) vermeldt een geval, waarin rechtszijdig de 
beide foramina met de bijbehoorende ponticuli gelijktijdig aanwezig 
waren. 
Uit het mij ten dienste staande materiaal kon ik een reeks bijeen- 
zoeken, waarin alle denkbare coïncidenties der beide variaties vervat 
zijn, zooals- uit het volgende overzicht blijkt. 
1°. For. atl. lat. dubbelzijdig 
For. atl. post. dubbelz. bij 
2 exempl 
2". „ „ „ 
,, ,, ,. links ,, 
2 
3°. „ „ „ 
,, ,, ,, rechts ,, 
1 „ 
4°. „ „ links 
,, ,, ,. dubbelz. ,, 
3 „ 
5°. „ ., „ 
,, „ ,, links „ 
4 „ 
6°. „ „ „ 
,, ,, ,, rechts „ 
3 „ 
7°. ,, ,, ,, ï’echts 
,, ,, ,, dubbelz. ,, 
6 
8". „ „ „ 
., ,, ,, links ,, 
3 
9°. „ „ „ 
,, ,, ,, rechts ,, 
5 „ 
10°. ,, ,, ,, afwezig 
,, ,, ,, dubbelz. ,. 
124 „ 
11". „ „ 
,, „ ,, links 
124 ., 
12°. „ „ „ 
,, ,, ,, rechts ., 
107 „ 
De meest merkwaardige gevallen uit deze reeks zijn zeker wel de 
beide eerste, daar zij bij mijn weten nog niet beschreven zijn. Een 
ervan is afgebeeld in Fig. J . 
De vraag is nu : welke is van deze variaties de morphologische 
beteekenis ? 
b L. Bolk. De variaties in het grensgebied tusschen hoofd en halswervel- 
kolom bij den menseli en hunne beteekenis. Nederl. Tijdschr. v. Geneesk. 1899 
Dl. 1, II, 1900. Dl. I. 
L. Bolk. Zur Frage der Assimilation des Atlas ara Schadel beim Menschen. 
Anat. Anzeiger Bd. XXVIII. 
