326 
minstens verwondering moeten wekken, als de resultaten van dit 
uitteraard weinig vlotte proces reeds op jeugdigen leeftijd waar- 
neembaar waren, en toch is dit het geval, zooals ik bij verschillende 
atlassen der door mij onderzochte verzameling heb kunnen vast- 
stellen. Ook de buitengewoon krachtige wijze, waarop in vele 
gevallen zoowel de ponticuli posteriores als de ponticuli laterales 
ontwikkeld kunnen zijn, doet ons twijfelen aan de juistheid van de 
door Lk Doublé voorgestane verklaringswijze der besproken variaties, 
temeer, daar het van algemeene bekendheid is, dat been weefsel op 
de pulsaties van den vaatwand eerder met atrophie reageert dan 
met nieuwvorming. 
Deze twijfel wordt nog grooter, wanneer men de gegevens der 
vergelijkende Anatomie, die ook aan Le Doublé bekend waren, in 
de beschouwing betrekt. Alsdan toch blijkt, dat bij vele groepen 
van zoogdieren en daaronder ook Primaten, de bij den uiensch 
slechts als variatie voorkomende ponticuli en foramina constant en 
normale onderdeelen van den i 011 halswervel zijn. 
Op dit feit, dat ook reeds aan Meckel bekend was, is, voor zoover 
het de Primaten betreft door Bolk de nadruk gelegd. Hij betoogt 
n.1. dat de normale mensehelijke atlas uit den meer volledigen vorm, 
zooals die onder de Primaten o.a. bij Cynocephaliden wordt aange- 
troffen, door reductie ontstaan is. Deze reductie betreft in de eerste 
plaats de bovenste begrenzing van her bij Cynocephaliden nog volledig 
aanwezige canalis arteriae vertebralis, waarvan eerst het meest 
laterale deel (de ponticulus lateralis), daarna ook het mediale deel (de 
ponticulus posterior) verdwijnt, waardoor liet kanaal in éen groeve 
veranderd wordt. 
In het weder optreden dezer ponticuli hebben wij dus allerwaar- 
schijnlijkst niets anders te zien dan een gewoon atavisme ; ponticulus 
posterior en ponticulus lateralis zijn bij den menschelijken atlas 
regressieve variaties. Hiermede wordt de beteekenis dezer variatie 
in vergelijking met de opvatting van Le Doublé een geheel andere. 
De voornaamste oorzaak van haar optreden is nu niet te zoeken in 
uitwendige omstandigheden, hoe begunstigend deze overigens op het 
proces kunnen in werken, doch in een algemeen voorkomende neiging 
phylogenetisch oudere vormen te reproduceeren. 
Wanneer men afziet van de beantwoording der vraag naar de 
invloeden, die de reductie van den menschelijken atlas in de boven- 
genoemde onderdeelen tot stand hebben gebracht, geeft de opvatting 
van het wederoptreden der ponticuli laterales en posteriores als 
regressieve variatie zeker een afdoende verklaring van dit verschijnsel, 
aangezien de verdere vervolging van het vraagstuk ons onmiddellijk 
