348 
Bij de getroffen inrichting kon men met den manometer niet boven 
100 atmosfeeren gaan. Om de meting op analoge wijze voort te 
zetten terwijl een open manometer tot 20 atm. beschikbaar blijft zal 
het noodig zijn over een nieuwen indexmanometer te beschikken, 
op welken men 100 atmosfeeren kan aflezen en die in de plaats 
van M t0 komt, terwijl men 5 daarvoor geschikte buizen tot een 
differentiaal manometer voor het verschil der drukkingen van 100 
en van 120 atmosfeeren aaneenschakelt. 
§ 3. Het normaalvolume. De steel van den manometer was, gelijk 
wij boven zeiden, nauwkeurig gecalibreerd. De ijking met den open 
standaard manometer kon dus tevens als eene bepaling van de iso- 
therme van waterstof bij 20° C. dienen. 
Daar het reservoir van de manometerbuis (volgens het model van 
Med. N". 50) aan het benedeneinde voorzien is van een eveneens 
gecalibreerd U buisje, waarin zich het kwik bevindt, dat het mano- 
metergas afsluit wanneer de manometerbuis niet in het kwik van 
de persbus gedompeld is, kon zelfs het normaalvolume voor en na 
de samen persing nauwkeurig bepaald worden. 
Intusschen is dit bij onze proeven niet geschied. Voor eene eerste 
bepaling van de isotherme van waterstof van 60 — 100 atmosfeeren 
meenden wij te kunnen volstaan met eene indirecte bepaling, die 
wij verkregen door het te berekenen uit eene aflezing van M li0 bij 
een door M 00 aangewezen en door directe aansluiting bij den open 
standaardmanometer bekenden druk. Voor deze berekening immers 
beschikken wij over de formule, die Schalkwijk’s waarnemingen 
binnen de grens van hun nauwkeurigheid weergeeft (Med. N°. 70). 
Er werden 3 metingen gedaan die de volgende gegevens opleverden. 
De afwijkingen van het gemiddelde bedragen hoogstens Wtö- Als 
we in aanmerking nemen dat de meting met M 60 in dit geval den 
druk met een nauwkeurigheid van 4 V 00 geeft, gelijk eene afzon- 
TABEL I. 
Datum 
V-20 
Normaalvol. 
13 Febr. 1911 
1.76969 c.M3 
62.504 atm. 
99.568 c.M3 
21 „ „ 
1.76633 „ 
62.802 „ 
99.601 „ 
22 „ „ 
1.76017 „ 
63.039 „ 
99.618 „ 
Gemiddeld 99.596 „ 
