358 
Natuurkunde. — De Heer Kamerlingh Onnes biedt aan Mededee- 
ling N°. 146c uit het Natuurkundig Laboratorium te Leiden: 
C. A. Crommelin en Mej. E. I. Smid : „Eene vergelijking van 
een drukbalans van Schafeer en Büdenberg met den open 
standaardmanometer van het Leidsche Natuurkundige Labora- 
torium tusschen 20 en 100 atmosferen, als bijdrage tot de 
theorie van de drukbalans van S. en B.” 
(Mede aangeboden door den Heer J. P. Kuenen). 
§ 1. Inleiding. Doel van. het onderzoek. De in de vorige mede- 
deeling behandelde voortzetting van de bepaling der isotherme van 
waterstof bij gewone temperatuur van 60 tot 100 atmosferen bood 
tevens eene welkome gelegenheid om over te gaan tot eene reeds 
langen tijd beoogde vergelijking van de drukbalans van Schafeer 
en Budenberg met den open manometer van het Leidsche natuur- 
kundige laboratorium. 
Bij de isothermenbepalingen van gassen onder hoogen druk, die 
te Amsterdam door Prof. Kohnstamm met het instrumentarium van 
het van der WAALS-fonds zijn ondernomen, berusten de metingen 
van den druk op aanwijzingen van een drukbalans van Schaffer 
en Büdenberg, terwijl ook de bepaling van de eenheid, waarin het 
volume van het- gas bij de waarnemingen onder hoogen druk wordt 
uitgedrukt, door de aanwijzingen van zulk eene drukbalans wordt 
beheerscht. Immers, dit „normaal volume” wordt door Kohnstamm 
en Walstra 1 ) afgeleid uit het volume, dat volgens de isotherme 
van waterstof, door Schalkwijk 2 ) te Leiden met behulp van den 
open manometer van Kamerlingh Onnes 3 ) bepaald, behoort bij den 
druk, aangegeven door de drukbalans. Om bij de onderzoekingen 
van Kohnstamm en Walstra de waargenomen drukkingen en volu- 
mina om te zetten in werkelijke drukkingen en volumina, die noodig 
zijn om de toestandsvergelijking op te stellen, is dus een onderzoek 
omtrent den werkelijken druk, die met eene bepaalde aanwijzing van 
de drukbalans van Schaffer en Budf.nberg overeenkomt, onmisbaar. 
Daar de zooeven genoemde open manometer veroorlooft abso- 
lute drukbepalingen tot 120 atmospheren met groote nauwkeurigheid 
te verrichten, kon door eene vergelijking van de kleine drukbalans, 
0 Ph. Kohnstamm en K. W. Walstra, Zittingsversl. Dec. 1913, Jan. en 
April 1914 en K. W. Walstra, Dissertatie Amsterdam 1914. In deze verhande- 
lingen komt ook eene beschrijving van de drukbalans voor. 
2 ) J. G. Schalkwijk, Zittingsversl, Dec. 1900 en Jan. 1901. Comm. N°. 67, en 
Dissertatie, Amsterdam, 1902. 
3 ) H. Kamerltngh Onnes, Zittingsversl. April 1898. Gomm. N°. 44. 
