cl ie bij de proeven van Kohnstamm en Walstra beeft gediend, in 
allen gevalle reeds het normaal vol urne, dat voor de metingen bij 
lageren druk geldt, worden vastgesteld. 
Voor het verkrijgen van een oordeel omtrent de nauwkeurigheid 
van de bepaling van de zeer hooge drukkingen was verder de ver- 
gelijking van de kleine drukbalans met den open manometer, afge- 
zien van het vaststellen van de waarde der aanwijzingen binnen het 
onderzochte gebied, reeds van groote waarde. De wenschelijkheid 
van zulk eene vergelijking is kort geleden nog door Kohnstamm en 
Walstra betoogd. 
Van de theorie van de drukbalans is nog slechts weinig bekend 
en zelfs dit weinige is nog niet op eenigszins afdoende wijze aan 
het experiment getoetst. En wat ten slotte het ergste is, de tot nu 
genomen proeven bevestigen de theorie niet. Wij hebben hier voor- 
namelijk het oog op het werk van E. Wagner l ), wiens berekeningen 
aangaande een Amagat-manometer mutatis mutandis ook op een 
drukbalans zijn toe te passen. Wagner berekent de kracht, die de 
cylinder van een Amagat-manometer ondervindt ten gevolge van 
de wrijving der olie, die door de kleine tusschenruimte tusschen 
zuiger en cylinder stroomt en vindt, dat deze kracht in de praktijk 
van nauwkeurige metingen veelal niet verwaarloosd zal mogen worden. 
Om dus uit.de aanwijzingen van den manometer den juisten druk te 
berekenen, moet men aan die aanwijzingen eene correctie aanbren- 
gen, maar aangezien in de uitdrukking voor de kracht, behalve 
constanten van het apparaat, alleen de druk als factor voorkomt, 
kan men deze correctie aan brengen aan de doorsnede, waarop de 
druk werkt; de zoo gecorrigeerde doorsnede, de functioneele door- 
snede, is dus volgens Wagner’s theoretische beschouwingen een con- 
stante van den toestel en wijkt natuurlijk iets van de werkelijke 
doorsnede af. Wagner bepaalde door middel van proeven bij gerin- 
gen druk de functioneele doorsnede van zijn Amagat-manometer, hij 
mat de werkelijke doorsnede en vond .... beide aan elkaar gelijk ! 
Deze uitkomst is in strijd met de theorie, wat er, aangenomen, dat 
Wagner’s proeven vertrouwen verdienen, op wijst, dat die theorie 
niet zoo eenvoudig is, en dat er wellicht nog andere factoren zijn 
die hun invloed doen gelden op de functioneele doorsnede, waardoor 
het dan misschien zelfs zou kunnen gebeuren, dat de functioneele 
doorsnede afhankelijk van den druk zou blijken te zijn. 
Om dit alles tot klaarheid te brengen, d.w.z. om een theorie van 
de drukbalans op te stellen en deze theorie aan het experiment te 
i) E. Wagner, Dissertatie, München, 1904 en Ann. d. Phys. (4) 15 (1904) pg. 
9Ó6. Vgl. ook G. Klein, Dissertatie Techn. Hochschule, Berlijn, 1909. 
