360 
toetsen, dient men eenerzijds het instrument uit experimenteel oog- 
punt zoo uitvoerig mogelijk te bestudeeren d.vv.z. de aanwijzingen 
van het instrument over een zoo groot mogelijk gebied van druk- 
kingen te vergelijken met die van een standaard manometer en 
anderzijds de afmetingen van de afzonderlijke deelen van liet instru- 
ment aan zoo nauwkeurig mogelijke metingen te onderwerpen. 
Op grond van de aldus verkregen uitkomsten zal het dan wellicht 
mogelijk zijn een meer exacte theorie op te bouwen. 
Mocht nu bij het onderzoek blijken, dat de funetioneele doorsnede 
in overeenstemming met Wagner’s theorie over het geheele gebied 
van vergelijking onafhankelijk van den druk is, dan zou men 
grond hebben om ook buiten het gebied, waarover de vergelijking 
met den open manometer zou kunnen worden voortgezet (nl. boven 
120 atmosferen), te extrapoleeren en dus bij de aanwijzing van 
250 atmosferen den werkelijken druk met dezelfde funetioneele 
doorsnede als b.v. bij 100 atmosferen gevonden werd, te berekenen ; 
de groote drukbalans van het van dek WAALs-fonds. die een meet- 
gebied heeft van 250 tot 5000 atm. zou dan bij 250 atm. met de 
kleine kunnen worden vergeleken, en de met beide instrumenten 
door Kohnstamm en Walstra gemeten drukkingen van de isothermen 
van waterstof zouden dan met behulp van de aldus bepaalde funeti- 
oneele doorsneden kunnen worden gecorrigeerd. 
Voorloopig zijn wij met de vergelijking, ook in verband met de 
bepaling der isotherme bij 20° C., die in de vorige mededeeliug 
behandeld is, slechts tot 100 atmosferen gegaan. Het gebied van 
60 tot 100 atmosferen leverde reeds genoeg gegevens om een 
verder systematisch onderzoek van verschillende vragen omtrent de 
theorie van de drukbalans wenschelijk te maken, een onderzoek, 
waarbij echter de Leidsche toestellen niet noodig zijn. Met het voort- 
zetten der bepalingen, die bij klimmenden druk steeds moeilijker 
worden, hebben wij gemeend te kunnen wachten, totdat dit. onder- 
zoek zal zijn verricht. 
§ 2. Experimenteels methode. Eene gelijktijdige aflezing van den 
open manometer en de drukbalans bleek niet wel mogelijk te zijn. 
Bij de drukbalans toch is de druk in de olieleidingen alleen dan 
constant, wanneer de zuiger met de gewichten vrij draait en dit 
duurt niet langer dan een paar minuten hoogstens; is de rotatie- 
beweging bijna tot stilstand gekomen en brengt men den zuiger met 
de hand weer aan het draaien, dan oefent men, hoe voorzichtig men 
ook te werk gaat, op den zuiger kleine verticale krachten uit, die 
zich als drukstooten in de leidingen voortplanten en het druk-- 
