öp Af lao waarnemen. De gegevens aangaande de nauwkeurigheid 
van de drukbalans, die wij thans uit ons onderzoek verkregen 
hebben, zullen bij de discussie der resultaten ter sprake komen. 
§ 4. De berekeningen. De berekeningen van de aanwijzingen van 
den open manometer zijn in beginsel zeer eenvoudig; aan de ver- 
schillende correcties moet echter de noodige aandacht besteed worden, 
wil men van de nauwkeurigheid van 0.0J % zeker zijn. Deze 
correcties zijn door Schalkwijk in zijn proefschrift uitvoerig gedis- 
cussieerd zoodat wij ons hier tot een paar opmerkingen kunnen 
bepalen. De correctie tengevolge van het gewicht der kolommen 
samengeperste lucht, die dienen om den druk van de eene buis op 
de andere over te brengen, wordt bij de hoogere drukkingen vrij 
aanzienlijk. Wij zouden in plaats van lucht, waterstof kunnen 
gebruiken, 1 * ) wat een dubbel voordeel zou hebben opgeleverd : ten 
eerste wordt daardoor de correctie meer dan 10 maal kleiner en 
ten tweede is de isotherme van waterstof van 20° thans tot 100 
atm. met groote nauwkeurigheid bekend,*) zoodat de correctie met 
groote nauwkeurigheid berekend kan worden. Weliswaar moet men 
dan over zeer zuivere waterstof beschikken, om zeker van het 
soortelijk gewicht te kunnen zijn, maar door distillatie wordt in het 
cryogene laboratorium zoo volkomen zuivere waterstof bereid, dat de 
betrekkelijk groote invloed van sporen bijgemengde lucht op het soorte- 
lijk gewicht niet behoeft te worden gevreesd. Wij hebben er ons 
echter van overtuigd, dat het voor drukkingen tot 100 atm. nog 
niet noodig was tot deze complicatie over te gaan en wij hebben 
er dus de voorkeur aan gegeven de correctie voor lucht te berekenen . 
Daarvoor stonden ten dienste de isothermen van Amagat 3 ) welke 
door Brinkman 4 5 * * ) en door Kamerlingh Onnes 8 ) op verschillende wijze 
door vergelijkingen zijn voorgesteld, met behulp van welke correctie- 
tabellen werden berekend. De correcties, berekend volgens beide 
methoden komen zelfs bij 100 atmospheren nog tot op 0.5 mm. 
0 Deze methode werd reeds in 1898 door H. Kamerlingh Onnes aanbevolen, 
zie Zittingsversl. Oct. 1898, Gomm. N’. 44. 
3 ) J. G. Schalkwijk, Zittingsversl. Dec. 1900 en Jan. 1901. Gomm. N°. 67, 
Zittingsversl. Mei en Juni 1901, N°. 70, Dissertatie, Amsterdam, 1902. II. Kamer- 
lingh Onnes, G. A. Grommelin en Mej. E. I. Smid, Dit Zittingsversl. Gomm. N°. 146b. 
Men zie voor de temperatuurcorrectie de empirische toestandsvergelijking van 
H. Kamerlingh Onnes in de publicatie van J. P. Dalton, Zittingsversl. Maart 1909. 
Comm. N°. 109a. 
3 ) E. H. Amagat, Ann. de cliim. et de phys. (6) 29, Juni en Augustus 1893. 
b G. H. Brinkman, Dissertatie, Amsterdam, 1904. 
5 ) Zie J. P. Dalton, Zittingsversl. April 1909 § 2. Gomm. N°. 109c. 
24 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXIV. A°. 1915/16. 
