448 
§ 4. Beschrijving van het onderzochte materiaal. 
a. Toermalijn. Voor onze waarnemingen bezigden wij een fraai 
donkergroen toermalijnkristal van Brazilië. Het beeld dat bij door- 
straling in de richting der optische as verkregen werd, is reeds 
vroeger weergegeven 1 ); het vertoont de verwachte symmetrie, n.1. 
ééne drietallige hoofd-as en drie vertikale symmetrie-vlakken. (Zie 
de stereografische projektie op Plaat VI, fig. 1). 
Het plaatje parallel aan (1010} was eenmaal 3,05 mM. dik, een 
ander maal slechts 1,15 mM. Beide beelden (zie Plaat I, fig. 1 en 
2, en Plaat VI, fig. 2) bezitten slechts één enkel symmetrie-vlak, 
loodrecht op het prisma-vlak. De vlekken op het beeld van het dikkere 
plaatje zijn zeer breed, en niet ovaal, maar bijna rechthoekig. Reeds vroe- 
ger werd dit verschijnsel vermeld in het geval van het natriumchloraat, 
van den sylvien, enz. 2 ). Thans blijkt, dat de dikte van het kristal 
daarop hoofdzakelijk van invloed is : inderdaad zijn de vroeger 
besproken beelden bij het natriumchloraat en het sylvien eveneens 
met zeer dikke plaatjes, verkregen. Deze eigenaardigheid is ook in 
andere gevallen door ons teruggevonden, wanneer voor de proef 
dikkere plaatjes gebezigd werden •. vaak zijn de vlekken in dat geval 
dubbelvlekken, welke ineenvloeiend, den indruk van een min of meer 
afgeronden rechthoekigen vorm maken. De verklaring van het ver- 
schijnsel meenen wij aldus te moeten geven, dat bij niet sterk absor- 
beerende stoffen zóóvele achtereenvolgende molekuullagen aan de 
vorming der vlek bijdragen, dat de beelden van de uiterste lagen 
van den geheelen stapel, op merkbaar van elkaar verschillende plaat- 
sen zullen vallen, omdat die lagen op verschillenden afstand van de 
fotografische plaat gelegen zijn. Aldus ineenvloeiend, zullen zij op 
die wijze tenslotte den afgerond rechthoekigen vorm der verbreede 
vlek te weeg kunnen brengen. 
Het vierde toermalijn plaatje was parallel aan {1210} ; het beeld 
vertoont, als eenig symmetrie-element, de twee-tallige as, welke met 
de normaal op de fotografische plaat samenvalt. { Plaat I, fig. 3). 
De uitkomsten van de proefneming zijn hier derhalve geheel en 
al in overeenstemming met de resultaten der theoretische afleiding. 
b. Phenakiet. Ter beschikking stonden ons zeer fraaie, kleur! ooze 
en glasheldere phenakietkristallen van San Miguël , Minas Geraës 
in Brazilië. 
Het plaatje loodrecht op de c-as vertoonde eene éénassige inter- 
ferentie-fignur van positief karakter, welke met een geringe anomalie 
b Zie deze Verslagen, 23, 1207 — 1220, (1915); Plaat I, fig. 4; Plaat IV, fig. .4. 
2 ) Ibidem, p. 1210; noot 1. 
