514 
ook samenvallend voor dicht bij elkaar liggende oorden, zooals 
Weltevreden, Meester Cornelis en Menes (14 Maart 1913) of Maos, 
Klampok en Bandjarnegara (26 Maart 1913). Zoo is ook de bloeitijd 
dikwijls verschillend in de beide Utrechtsche plantenkassen, waarvan 
de temperatuur en de vochtigheid niet gelijk worden gehouden, 
terwijl daarentegen een enkele maal vooral in het voorjaar een 
samenvallen van bloeitijden werd geconstateerd in kassen te Utrecht, 
Bonn en Hamburg. 
Wanneer men planten, die eerst op plek A groeiden en in ver- 
band daarmee bepaalde bloeidagen hebben, overbrengt naar plaats 
B, krijgen zij een anderen bloeitijd, die geheel dezelfde is als van 
planten, die zich van het begin af te B ontwikkeld hebben. Dit 
werd geconstateerd bij het overbrengen van planten uit verschillende 
deelen van Java en uit Deli naar Buitenzorg en omgekeerd bij het 
overbrengen van een plant van Buitenzorg naar Medan. Hetzelfde 
werd ook waargenomen bij planten, die uit de tropen vervoerd 
waren naar de kassen van Europeesche plantentuinen. 
Ter beantwoording van de vraag, welke uitwendige factoren bij 
de bepaling van het tijdstip van den bloei een rol spelen, moet 
opgemerkt worden, dat de beide zooeven genoemde plantenkassen 
te Utrecht hier een vingerwijzing geven ; daar kunnen hoogstens 
verschillend geweest zijn de hoeveelheid licht, de temperatuur en de 
vochtigheidstoestand van de lucht. Uit waarnemingen te Buitenzorg 
(en ook reeds vroeger te Tegal) blijkt, dat het licht hier buiten 
beschouwing kan blijven, want de bloeidagen zijn niet verschillend 
voor planten, die zich in de schaduw, of die zich op zonrijke 
plaatsen hebben ontwikkeld ; wel wordt het aantal bloemen blijkbaar 
min of meer door de hoeveelheid licht bepaald. Temperatuur en 
vochtigheidstoestand hebben daarentegen wellicht beide invloed op 
den bloeitijd, of nu eens de eene en dan weer de andere van deze 
factoren. In Buitenzorg werd nu en dan geconstateerd, dat wanneer 
op tijden van droogte zware regens volgden, kort daarna Dendro- 
bium erumenatum rijken bloei vertoonde. Daartegenover kan het 
samenvallen van den bloei in het voorjaar in kassen te Bonn, 
Hamburg en Utrecht alleen aan de temperatuur worden toegeschre- 
ven. Gedurende den winter toch wordt de temperatuur van zulke 
kassen zeer gelijkmatig gehouden ; wanneer dan in het voorjaar de 
zon meer krachr krijgt, stijgt de temperatuur ten gevolge daarvan 
zeer sterk. Het was dan ook opvallend, dat de genoemde coïnci- 
dentie voorafgegaan was door een periode van helder zonnig weer 
in geheel West-Europa. 
Hoe is het nu denkbaar, dat de uitwendige omstandigheden den 
